Zespół policystycznych jajników (PCOS)

Zespół policystycznych jajników (PCOS) to częsta choroba, która wpływa na funkcjonowanie jajników kobiety.

3 główne cechy PCOS to:

• nieregularne miesiączki – co oznacza, że twoje jajniki nie regularnie uwalniają jajek (owulacja)
• nadmiar androgenów – wysoki poziom „męskich” hormonów w twoim organizmie, co może powodować fizyczne objawy, takie jak nadmierne owłosienie na twarzy lub ciele
• policystyczne jajniki – twoje jajniki powiększają się i zawierają wiele wypełnionych płynem pęcherzyków (pęcherzyków jajnikowych) otaczających jajka (ale pomimo nazwy, nie masz faktycznie torbieli, jeśli masz PCOS)

Jeśli masz co najmniej 2 z tych cech, możesz zostać zdiagnozowany z PCOS.

Policystyczne jajniki

Policystyczne jajniki zawierają dużą liczbę nieszkodliwych pęcherzyków o wielkości do 8 mm (około 0,3 cala). 

Pęcherzyki to niedorozwinięte woreczki, w których rozwijają się jajka. W PCOS woreczki te często nie są w stanie uwolnić jajka, co oznacza, że owulacja nie zachodzi.

Trudno dokładnie oszacować, ile kobiet ma PCOS, ale uważa się, że jest to bardzo powszechne, dotykając około 1 na 10 kobiet w Wielkiej Brytanii.

Ponad połowa tych kobiet nie ma żadnych objawów.

Objawy zespołu policystycznych jajników (PCOS)

Jeśli masz objawy PCOS, zwykle staną się one widoczne pod koniec nastoletnich lat lub na początku 20 lat.

Mogą obejmować:

• nieregularne miesiączki lub brak miesiączki w ogóle
• trudności z zajściem w ciążę w wyniku nieregularnej owulacji lub braku owulacji
• nadmierny wzrost włosów (hirsutyzm) – zwykle na twarzy, klatce piersiowej, plecach lub pośladkach
• przyrost masy ciała
• rzadkie włosy i wypadanie włosów z głowy
• tłusta skóra lub trądzik

PCOS jest również związane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju problemów zdrowotnych w późniejszym życiu, takich jak cukrzyca typu 2 i wysoki poziom cholesterolu.

Co powoduje zespół policystycznych jajników (PCOS)?

Dokładna przyczyna PCOS jest nieznana, ale często występuje w rodzinach.

Jest to związane z nieprawidłowym poziomem hormonów w organizmie, w tym z wysokim poziomem insuliny.

Insulina to hormon, który kontroluje poziom cukru w organizmie.

Wiele kobiet z PCOS jest opornych na działanie insuliny w organizmie i produkuje wyższe poziomy insuliny, aby to przezwyciężyć.

Przyczynia się to do zwiększonej produkcji i aktywności hormonów, takich jak testosteron.

Nadwaga lub otyłość również zwiększa ilość insuliny produkowanej przez twoje ciało.

Leczenie zespołu policystycznych jajników (PCOS)

Nie ma lekarstwa na PCOS, ale objawy można leczyć. Skonsultuj się z lekarzem rodzinnym, jeśli uważasz, że możesz mieć tę chorobę.

Jeśli masz PCOS i masz nadwagę, utrata wagi i stosowanie zdrowej, zbilansowanej diety mogą poprawić niektóre objawy.

Dostępne są również leki na leczenie objawów, takich jak nadmierny wzrost włosów, nieregularne miesiączki i problemy z płodnością.

Jeśli leki wspomagające płodność nie są skuteczne, można zalecić prostą procedurę chirurgiczną zwaną laparoskopowym wierceniem jajników (LOD).

Polega to na użyciu ciepła lub lasera do zniszczenia tkanki w jajnikach, która produkuje androgeny, takie jak testosteron.

Dzięki leczeniu większość kobiet z PCOS jest w stanie zajść w ciążę.

 Objawy Zespół policystycznych jajników 

Jeśli doświadczasz objawów zespołu policystycznych jajników (PCOS), zazwyczaj staną się one widoczne w późnej adolescencji lub na początku lat 20.

Nie wszystkie kobiety z PCOS będą miały wszystkie objawy, a każdy objaw może wahać się od łagodnego do ciężkiego.

Niektóre kobiety doświadczają jedynie problemów z miesiączką lub nie mogą zajść w ciążę, albo obu.

Typowe objawy PCOS obejmują:

• nieregularne miesiączki lub brak miesiączki
• trudności z zajściem w ciążę (z powodu nieregularnej owulacji lub braku owulacji)
• nadmierny wzrost włosów (hirsutyzm) – zazwyczaj na twarzy, klatce piersiowej, plecach lub pośladkach
• przyrost masy ciała
• rzadkie włosy i wypadanie włosów ze skóry głowy
• tłusta skóra lub trądzik

Powinieneś porozmawiać ze swoim lekarzem rodzinnym, jeśli masz którykolwiek z tych objawów i uważasz, że możesz mieć PCOS.

Problemy z płodnością

PCOS jest jedną z najczęstszych przyczyn kobiecej niepłodności. Wiele kobiet odkrywa, że ma PCOS, gdy ma trudności z zajściem w ciążę.

Podczas każdego cyklu menstruacyjnego jajniki uwalniają komórkę jajową (ovum) do macicy. Proces ten nazywany jest owulacją i zazwyczaj występuje raz w miesiącu.

Ale kobiety z PCOS nie owulują lub owulują rzadko, co oznacza, że mają nieregularne lub brak miesiączki i trudno im zajść w ciążę.

Ryzyko w późniejszym życiu

Posiadanie PCOS może zwiększyć twoje szanse na rozwinięcie innych problemów zdrowotnych w późniejszym życiu.

Na przykład, kobiety z PCOS są narażone na zwiększone ryzyko rozwoju:

• cukrzycy typu 2 – przewlekłej choroby, która powoduje, że poziom cukru we krwi staje się zbyt wysoki
• depresji i wahań nastroju – ponieważ objawy PCOS mogą wpływać na twoją pewność siebie i poczucie własnej wartości
• wysokiego ciśnienia krwi i wysokiego cholesterolu – co może prowadzić do choroby serca i udaru
• bezdechu sennego – otyłe kobiety mogą również rozwinąć bezdech senny, stan, który powoduje przerywany oddech podczas snu

Kobiety, które miały brak lub bardzo nieregularne miesiączki (mniej niż 3 lub 4 miesiączki w roku) przez wiele lat, mają wyższe niż średnie ryzyko rozwoju raka błony śluzowej macicy (raka endometrium).

Ale szansa na zachorowanie na raka endometrium jest nadal niewielka i można ją zminimalizować za pomocą leczenia regulującego miesiączkę, takiego jak pigułka antykoncepcyjna lub system wewnątrzmaciczny (IUS).

 Przyczyny Zespół policystycznych jajników 

Dokładna przyczyna zespołu policystycznych jajników (PCOS) jest nieznana, ale uważa się, że jest związana z nieprawidłowym poziomem hormonów.

Odporność na insulinę

Insulina to hormon wytwarzany przez trzustkę w celu kontrolowania poziomu cukru we krwi. Pomaga przenosić glukozę z krwi do komórek, gdzie jest rozkładana w celu wytworzenia energii.

Odporność na insulinę oznacza, że tkanki organizmu są oporne na działanie insuliny. Organizm musi więc produkować więcej insuliny, aby to zrekompensować.

Wysoki poziom insuliny powoduje, że jajniki produkują zbyt dużo testosteronu, który zakłóca rozwój pęcherzyków (woreczków w jajnikach, w których rozwijają się komórki jajowe) i uniemożliwia prawidłową owulację.

Odporność na insulinę może również prowadzić do przybierania na wadze, co może pogorszyć objawy PCOS, ponieważ nadmiar tkanki tłuszczowej powoduje, że organizm produkuje jeszcze więcej insuliny.

Niewyrównanie hormonalne

U wielu kobiet z PCOS stwierdza się brak równowagi w niektórych hormonach, w tym:

• podwyższony poziom testosteronu – hormon często uważany za hormon męski, chociaż wszystkie kobiety zwykle produkują go w niewielkich ilościach
• podwyższony poziom hormonu luteinizującego (LH) – stymuluje owulację, ale może mieć nieprawidłowy wpływ na jajniki, jeśli poziom jest zbyt wysoki
• niski poziom globuliny wiążącej hormony płciowe (SHBG) – białka we krwi, które wiąże się z testosteronem i zmniejsza jego działanie
• podwyższony poziom prolaktyny (tylko u niektórych kobiet z PCOS) – hormon, który stymuluje gruczoły piersi do produkcji mleka w ciąży

Dokładny powód, dla którego występują te zmiany hormonalne, nie jest znany.

Sugeruje się, że problem może zaczynać się w samym jajniku, w innych gruczołach produkujących te hormony, lub w części mózgu, która kontroluje ich produkcję.

Zmiany mogą być również spowodowane opornością na insulinę.

Genetyka

PCOS czasami występuje w rodzinach. Jeśli którykolwiek z krewnych, taki jak matka, siostra lub ciotka, ma PCOS, ryzyko jego rozwoju często wzrasta.

Sugeruje to, że może istnieć związek genetyczny z PCOS, chociaż specyficzne geny związane z tym schorzeniem nie zostały jeszcze zidentyfikowane.

 Diagnoza Zespół policystycznych jajników 

Skonsultuj się z lekarzem rodzinnym, jeśli masz jakiekolwiek typowe objawy zespołu policystycznych jajników (PCOS).

Twój lekarz rodzinny zapyta o Twoje objawy, aby pomóc wykluczyć inne możliwe przyczyny, i sprawdzi Twoje ciśnienie krwi.

Zleci również szereg badań hormonalnych, aby dowiedzieć się, czy nadmierna produkcja hormonów jest spowodowana PCOS lub innym zaburzeniem hormonalnym.

Może być również konieczne wykonanie badania USG, które może pokazać, czy masz dużą liczbę pęcherzyków w jajnikach (jajniki policystyczne). Pęcherzyki to worki wypełnione płynem, w których rozwijają się komórki jajowe. 

Może być również konieczne badanie krwi w celu pomiaru poziomu hormonów i badania pod kątem cukrzycy lub wysokiego cholesterolu.

Kryteria diagnostyczne

Diagnozę PCOS można zazwyczaj postawić, jeśli wykluczono inne rzadkie przyczyny tych samych objawów i spełniasz co najmniej 2 z następujących 3 kryteriów:

• masz nieregularne miesiączki lub rzadkie miesiączki – wskazuje to, że Twoje jajniki nie regularnie uwalniają komórek jajowych (owulują)
• badania krwi wykazują wysoki poziom „hormonów męskich”, takich jak testosteron (lub czasami tylko objawy nadmiaru hormonów męskich, nawet jeśli wynik badania krwi jest prawidłowy)
• badania wykazują jajniki policystyczne

Ponieważ do zdiagnozowania PCOS wystarczy obecność tylko 2 z tych czynników, niekoniecznie będziesz musiał/a wykonać badania USG przed potwierdzeniem diagnozy.

Skierowanie do specjalisty

Jeśli zdiagnozowano u Ciebie PCOS, możesz być leczony/a przez lekarza rodzinnego lub skierowany/a do specjalisty, ginekologa (specjalisty w leczeniu schorzeń układu rozrodczego kobiet) lub endokrynologa (specjalisty w leczeniu problemów hormonalnych).

Twój lekarz rodzinny lub specjalista omówi z Tobą najlepszy sposób radzenia sobie z objawami. Polecą zmiany w stylu życia i rozpoczną niezbędne leczenie.

Kontrola

W zależności od czynników takich jak wiek i waga, możesz zostać objęty/a corocznymi badaniami ciśnienia krwi i badaniami przesiewowymi w kierunku cukrzycy, jeśli zdiagnozowano u Ciebie PCOS.

 Leczenie Zespół policystycznych jajników 

Zespół policystycznych jajników (PCOS) nie może być wyleczony, ale objawy można kontrolować.

Opcje leczenia mogą się różnić, ponieważ osoba z PCOS może doświadczać szerokiego zakresu objawów, lub tylko jednego.

Główne opcje leczenia są omówione bardziej szczegółowo poniżej.

Zmiany w stylu życia

U kobiet z nadwagą, objawy i ogólne ryzyko rozwoju długotrwałych problemów zdrowotnych związanych z PCOS mogą zostać znacznie zmniejszone poprzez utratę nadmiernej wagi.

Nawet niewielka utrata wagi, rzędu 5%, może prowadzić do znacznej poprawy w przypadku PCOS.

Możesz dowiedzieć się, czy masz prawidłową wagę, obliczając swoje wskaźnik masy ciała (BMI), który jest pomiarem wagi w stosunku do wzrostu.

Prawidłowe BMI wynosi od 18,5 do 24,9. Skorzystaj z kalkulatora zdrowej wagi BMI, aby sprawdzić, czy Twoje BMI mieści się w zdrowym zakresie.

Możesz schudnąć poprzez regularne ćwiczenia i zdrową, zbilansowaną dietę.

Twoja dieta powinna zawierać dużo owoców i warzyw (co najmniej 5 porcji dziennie), pełnoziarnistych produktów (takich jak chleb pełnoziarnisty, płatki śniadaniowe pełnoziarniste i brązowy ryż), chudego mięsa, ryb i drobiu.

Twój lekarz rodzinny może skierować Cię do dietetyka, jeśli potrzebujesz konkretnych porad dietetycznych.

Przeczytaj więcej o odchudzaniu, zdrowym odżywianiu i ćwiczeniach.

Leki

Dostępnych jest wiele leków, które leczą różne objawy związane z PCOS.

Nieregularne lub brak miesiączek

Pigułki antykoncepcyjne mogą być zalecane w celu wywołania regularnych miesiączek, lub miesiączki mogą być wywoływane za pomocą okresowych dawek tabletek progestagenu (zwykle podawanych co 3 do 4 miesięcy, ale mogą być podawane miesięcznie).

Zmniejszy to również długoterminowe ryzyko rozwoju raka błony śluzowej macicy związanego z brakiem regularnych miesiączek.

Inne hormonalne metody antykoncepcji, takie jak system wewnątrzmaciczny (IUS), również zmniejszą to ryzyko, utrzymując cienką błonę śluzową macicy, ale mogą nie powodować miesiączek.

Problemy z płodnością

Lek o nazwie klomifen może być pierwszym zalecanym leczeniem dla kobiet z PCOS, które próbują zajść w ciążę.

Klomifen stymuluje miesięczne uwolnienie komórki jajowej z jajników (owulację).

Jeśli klomifen nie przynosi sukcesu w stymulowaniu owulacji, można rozważyć inny lek o nazwie metformina.

Metformina jest często stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2, ale może również obniżać poziom insuliny i cukru we krwi u kobiet z PCOS.

Oprócz stymulowania owulacji, wywoływania regularnych miesiączek i zmniejszania ryzyka poronienia, metformina może również mieć inne długoterminowe korzyści dla zdrowia, takie jak obniżanie poziomu cholesterolu i zmniejszanie ryzyka chorób serca.

Metformina nie jest zatwierdzona do leczenia PCOS w Wielkiej Brytanii, ale ponieważ wiele kobiet z PCOS ma insulinooporność, może być stosowana „off-label” w pewnych okolicznościach w celu poprawy płodności i kontrolowania objawów PCOS.

Możliwe skutki uboczne metforminy obejmują nudności, wymioty, ból brzucha, biegunkę i utratę apetytu.

Ponieważ metformina może stymulować płodność, jeśli rozważasz jej stosowanie w przypadku PCOS i nie próbujesz zajść w ciążę, upewnij się, że stosujesz odpowiednią antykoncepcję, jeśli jesteś aktywna seksualnie.

Letrozol jest czasami stosowany do stymulowania owulacji zamiast klomifenu. Lek ten może być również stosowany w leczeniu raka piersi.

Stosowanie letrozolu w leczeniu płodności jest „off-label”. Oznacza to, że producent leku nie złożył wniosku o licencję na jego stosowanie w leczeniu PCOS.

Innymi słowy, chociaż letrozol jest zatwierdzony do leczenia raka piersi, nie ma licencji na leczenie PCOS.

Lekarze czasami stosują lek bez licencji, jeśli uważają, że prawdopodobnie będzie skuteczny, a korzyści z leczenia przewyższają wszelkie związane z nim ryzyko.

Jeśli nie możesz zajść w ciążę pomimo przyjmowania doustnych leków, można rozważyć inny rodzaj leku o nazwie gonadotropiny.

Podawane są one w zastrzykach. Istnieje większe ryzyko, że mogą one nadmiernie stymulować jajniki i prowadzić do ciąży mnogiej.

Niechciane owłosienie i wypadanie włosów

Połączone doustne pigułki antykoncepcyjne są zwykle stosowane w leczeniu nadmiernego owłosienia (hirsutyzmu) i wypadania włosów (łysienia).

Krem o nazwie eflornityna może być również stosowany w celu spowolnienia wzrostu niechcianych włosów na twarzy.

Ten krem nie usuwa włosów ani nie leczy niechcianych włosów na twarzy, więc możesz chcieć używać go w połączeniu z produktem do usuwania włosów.

Poprawę można zauważyć po 4 do 8 tygodniach leczenia tym lekiem.

Jeśli masz niechciane owłosienie, możesz również chcieć usunąć nadmiar włosów za pomocą metod takich jak wyrywanie, golenie, nitkowanie, kremy lub laserowa depilacja.

Czasami można również zaproponować leki zwane antyandrogenami w przypadku nadmiernego owłosienia, które mogą obejmować

• octan cyproteronu
• spironolakton
• flutamid
• finasteryd

Leki te nie są odpowiednie, jeśli jesteś w ciąży lub próbujesz zajść w ciążę.

W przypadku wypadania włosów z głowy można zalecić krem z minoksydylem do stosowania na skórę głowy. Minoksydyl nie jest odpowiedni, jeśli jesteś w ciąży lub próbujesz zajść w ciążę.

Inne objawy

Leki mogą być również stosowane w leczeniu niektórych innych problemów związanych z PCOS, w tym:

• leki odchudzające, takie jak orlistat, jeśli masz nadwagę
• leki obniżające poziom cholesterolu (statyny), jeśli masz wysoki poziom cholesterolu we krwi
• leczenie trądziku

Leczenie IVF

Jeśli masz PCOS i leki nie pomagają Ci zajść w ciążę, możesz zostać poddana leczeniu zapłodnienia in vitro (IVF).

Polega to na pobraniu komórek jajowych z jajników i zapłodnieniu ich poza macicą. Zapłodnione jajo lub jaja są następnie umieszczane z powrotem w macicy.

Leczenie IVF zwiększa szansę na urodzenie bliźniąt lub trojaczków, jeśli masz PCOS.

Chirurgia

Niewielka operacja zwana laparoskopowym wierceniem jajników (LOD) może być opcją leczenia problemów z płodnością związanych z PCOS, które nie reagują na leki.

Pod znieczuleniem ogólnym lekarz wykona małe nacięcie w dolnej części brzucha i wprowadzi przez nie długi, cienki mikroskop zwany laparoskopem do jamy brzusznej.

Jajniki zostaną następnie chirurgicznie leczone za pomocą ciepła lub lasera w celu zniszczenia tkanki, która wytwarza androgeny (hormony męskie).

Stwierdzono, że LOD obniża poziom testosteronu i hormonu luteinizującego (LH) oraz podnosi poziom hormonu folikulotropowego (FSH).

Koryguje to zaburzenia hormonalne i może przywrócić prawidłową funkcję jajników.

Ryzyko w ciąży

Jeśli masz PCOS, masz zwiększone ryzyko powikłań w ciąży, takich jak wysokie ciśnienie krwi (nadciśnienie), stan przedrzucawkowy, cukrzyca ciążowa i poronienie.

Ryzyko to jest szczególnie wysokie, jeśli masz otyłość. Jeśli masz nadwagę lub otyłość, możesz zmniejszyć ryzyko, schudnąć przed próbą zajścia w ciążę.