Tik

Tik to szybkie, powtarzalne ruchy mięśni, które powodują nagłe i trudne do opanowania szarpnięcia ciała lub dźwięki.

Są dość powszechne u dzieci i zwykle pojawiają się około 5 roku życia. Bardzo rzadko mogą rozpocząć się u dorosłych.

Tik nie są zwykle poważne i zwykle ustępują z czasem. Mogą jednak być frustrujące i utrudniać codzienne czynności.

Zespół Tourette'a, termin używany, gdy tik utrzymuje się dłużej niż rok, jest omówiony oddzielnie.

Rodzaje tików

Istnieje wiele rodzajów tików. Niektóre dotyczą ruchu ciała (tików ruchowych), a inne powodują dźwięk (tików głosowych lub fonicznych).

Przykłady tików obejmują:

• mrużenie oczu, marszczenie nosa lub grymaszenie
• szarpanie lub uderzanie głową
• trzaskanie palcami
• dotykanie innych osób lub rzeczy
• kaszel, chrząkanie lub węszenie
• powtarzanie dźwięku lub frazy – w niewielkiej liczbie przypadków może to być coś obscenicznego lub obraźliwego

Tik mogą występować losowo i mogą być związane z czymś takim jak stres, lęk, zmęczenie, podekscytowanie lub szczęście. Zwykle nasilają się, gdy są omawiane lub na nich się skupiono.

Często zaczynają się od nieprzyjemnego uczucia, które narasta w ciele, aż do ulgi poprzez tik – znanego jako potrzeba – chociaż czasami można je częściowo stłumić.

Kiedy skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu

Tik nie są zwykle poważne i nie uszkadzają mózgu.

Nie zawsze trzeba skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu, jeśli są łagodne i nie powodują problemów. Czasami mogą zniknąć tak szybko, jak się pojawiają.

Skonsultuj się z lekarzem pierwszego kontaktu, jeśli martwisz się tikami u siebie lub u swojego dziecka, potrzebujesz wsparcia lub porady, lub jeśli tik:

• występują bardzo często, lub stają się częstsze lub poważniejsze
• powodują problemy emocjonalne lub społeczne, takie jak wstyd, zastraszanie lub izolacja społeczna
• powodują ból lub dyskomfort (niektóre tik mogą spowodować, że osoba przypadkowo zrani się)
• utrudniają codzienne czynności, szkołę lub pracę
• towarzyszą im złość, depresja lub samookaleczenia

Lekarz pierwszego kontaktu powinien być w stanie zdiagnozować tik na podstawie opisu i, jeśli to możliwe, obserwacji. Nagranie krótkiego filmu wideo może być pomocne, ale należy uważać, aby nie zwracać zbyt dużej uwagi na tik podczas filmowania, ponieważ może to go pogorszyć.

Leczenie tików

Leczenie nie zawsze jest konieczne, jeśli tik jest łagodny i nie powoduje innych problemów. Samopomoc, taka jak unikanie stresu lub zmęczenia, często jest bardzo pomocna dla większości osób.

Jeśli tik jest bardziej poważny i wpływa na codzienne czynności, można zalecić terapie mające na celu zmniejszenie częstotliwości występowania tików.

Główne terapie tików to:

• Terapia odwracania nawyków – ma na celu pomóc Tobie lub Twojemu dziecku nauczyć się celowych ruchów, które „konkurują” z tikami, tak że tik nie może wystąpić w tym samym czasie
• Kompleksowa interwencja behawioralna w przypadku tików (CBiT) – zestaw technik behawioralnych, które pomagają w nauce umiejętności redukcji tików
• Ekspozycja z zapobieganiem reakcji (ERP) – ma na celu pomóc Tobie lub Twojemu dziecku przyzwyczaić się do nieprzyjemnych odczuć, które często występują tuż przed tikami, co może zapobiec wystąpieniu tiku

Istnieją również leki, które mogą pomóc zmniejszyć tik. Mogą być stosowane w połączeniu z terapią psychologiczną lub po nieudanych próbach terapii.

Przeczytaj więcej o tym, jak leczy się tik.

Jak długo trwają tik?

W większości przypadków tik ustępuje z czasem lub ustępuje całkowicie.

Czasami mogą trwać tylko kilka miesięcy, ale często pojawiają się i znikają przez kilka lat.

Zwykle są najbardziej nasilone około 8 roku życia do okresu dojrzewania i zwykle zaczynają ustępować po okresie dojrzewania.

Przyczyny tików

Nie jest jasne, co powoduje tik. Uważa się, że są spowodowane zmianami w częściach mózgu, które kontrolują ruch.

Mogą występować w rodzinach i prawdopodobnie istnieje przyczyna genetyczna w wielu przypadkach. Często występują również wraz z innymi schorzeniami, takimi jak:

• zaburzenie deficytu uwagi i hiperaktywności (ADHD)
• zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD)

Tik mogą czasami być wywołane zażywaniem narkotyków, takich jak kokaina lub amfetamina, a czasami są spowodowane poważniejszymi schorzeniami, takimi jak porażenie mózgowe lub choroba Huntingtona.

 Leczenie Tików 

Tików nie zawsze trzeba leczyć, jeśli są łagodne, ale dostępne są metody leczenia, jeśli są poważne lub zakłócają codzienne życie.

Wiele tików z czasem ustąpi lub znacznie się poprawi po kilku latach. Jednak, jeśli nie są leczone, poważniejsze tiki mogą powodować problemy, takie jak trudności w szkole lub problemy społeczne.

Wskazówki samopomocowe

Istnieją pewne proste rzeczy, które możesz zrobić, aby poprawić swoje lub tiki Twojego dziecka.

• unikaj stresu, lęku i nudów – na przykład spróbuj znaleźć relaksującą i przyjemną aktywność (taką jak sport lub hobby). Przeczytaj więcej porad dotyczących 10 sposobów na radzenie sobie ze stresem, lęku u dzieci i lęku, strachu i paniki
• spróbuj ignorować tiki swojego dziecka i nie rozmawiaj o nim zbyt dużo – zwracanie na nie uwagi może je pogorszyć
• nie karć dziecka, gdy wystąpi u niego tik
• zapewnij dziecko, że wszystko jest w porządku i nie ma powodu, by się wstydzić
• poinformuj inne osoby, z którymi regularnie się kontaktujesz, o tikach, aby były świadome ich i wiedziały, jak nie reagować, gdy wystąpią

Jeśli Twoje dziecko ma trudności w szkole, porozmawiaj z jego nauczycielem o sposobach radzenia sobie z tym. Na przykład, może pomóc, jeśli będzie mu wolno opuścić klasę, gdy jego tiki będą szczególnie silne.

Podobnie, jeśli masz tiki, które utrudniają Ci pracę, porozmawiaj z pracodawcą, aby dowiedzieć się, czy dostępna jest pomoc i wsparcie.

Terapie behawioralne

Terapia behawioralna jest często zalecana jako jedna z pierwszych metod leczenia tików.

Możesz zostać skierowany do specjalistycznej placówki leczenia psychologicznego, jeśli lekarz uzna, że terapia może pomóc.

Jednym z głównych rodzajów terapii tików jest terapia odwracania nawyków. Ma ona na celu:

• uczenie Cię o Twoim stanie
• uczynienie Cię bardziej świadomym, kiedy występują Twoje tiki i identyfikację odczuć, które masz w tym czasie
• nauczenie Cię nowej reakcji, którą możesz zastosować, gdy poczujesz potrzebę tiki – na przykład, jeśli Twój tik polega na wzruszaniu ramionami, możesz nauczyć się rozciągać ramiona, aż ustąpi potrzeba tiki

Można również zastosować kompleksową interwencję behawioralną w przypadku tików (CBiT). Polega ona na nauczeniu się zestawu technik behawioralnych, które pomogą zmniejszyć tiki.

Technika zwana ekspozycją i zapobieganiem reakcjom (ERP) jest również czasami stosowana. Ma ona na celu pomóc Ci nauczyć się tłumić uczucie potrzeby tiki, aż ustąpi.

Techniki te zazwyczaj wymagają kilku sesji z terapeutą. Najlepiej działają, jeśli będziesz je kontynuował samodzielnie po zakończeniu leczenia.

Leki

Istnieje kilka leków, które mogą pomóc w kontrolowaniu tików. Poniżej przedstawiono niektóre z używanych leków.

Neuroleptyki

Neuroleptyki, zwane również lekami przeciwpsychotycznymi, są głównymi lekami stosowanymi w leczeniu tików. Działają poprzez zmianę wpływu substancji chemicznych w mózgu, które pomagają kontrolować ruchy ciała.

Przykłady obejmują risperidon, pimozyd i arypiprazol.

Skutki uboczne neuroleptyków mogą obejmować:

• przyrost masy ciała
• zaburzenia widzenia
• zaparcia
• suchość w ustach

Niektóre neuroleptyki mogą mieć dodatkowe skutki, takie jak senność, drżenie i tiki.

Inne leki

Istnieje również szereg innych leków, które mogą być stosowane w celu zmniejszenia tików i leczenia schorzeń współistniejących.

Należą do nich:

• klonidyna – lek, który może pomóc w zmniejszeniu tików i leczeniu objawów zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) w tym samym czasie
• tetrabenazyna – lek, który może zmniejszyć tiki u osób z podstawową chorobą, która powoduje szybkie, powtarzalne ruchy, taką jak choroba Huntingtona
• iniekcje toksyny botulinowej – można je podawać do określonych mięśni, aby je rozluźnić i zapobiec tikom, chociaż efekt zwykle utrzymuje się do 3 miesięcy

Każde z tych leczeń wiąże się z ryzykiem wystąpienia skutków ubocznych. Porozmawiaj z lekarzem, jeśli masz jakiekolwiek obawy.

Chirurgia

Rodzaj operacji zwany głęboką stymulacją mózgu był stosowany w kilku przypadkach ciężkiego zespołu Tourette'a.

Polega na umieszczeniu 1 lub więcej elektrod (małych metalowych dysków) w obszarze mózgu związanym z tikami.

Elektrody są umieszczane za pomocą cienkich igieł wprowadzanych przez małe otwory w czaszce. Jest to wykonywane podczas snu (pod znieczuleniem ogólnym).

Cienkie przewody biegną od elektrod do generatora impulsów (urządzenia podobnego do rozrusznika serca), który jest umieszczany pod skórą klatki piersiowej. Generuje on prąd elektryczny, który pomaga regulować sygnały w mózgu i kontrolować tiki.

Wciąż istnieją niepewności co do jego skuteczności i bezpieczeństwa, dlatego jest rozważany tylko u niewielkiej liczby dorosłych z ciężkimi tikami, które nie reagują na inne metody leczenia.