Bg pattern

Pram

Ocena recepty online

Ocena recepty online

Lekarz przeanalizuje Twój przypadek i zdecyduje, czy wystawienie recepty jest medycznie uzasadnione.

Porozmawiaj z lekarzem o tym leku

Porozmawiaj z lekarzem o tym leku

Omów swoje objawy i opcje leczenia podczas szybkiej konsultacji online.

Ta strona ma charakter informacyjny. Skonsultuj się z lekarzem, aby uzyskać indywidualną poradę. Jeśli objawy są poważne, zadzwoń pod numer alarmowy.
About the medicine

Jak stosować Pram

Tłumaczenie AI

Ta strona ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Przed zastosowaniem jakiegokolwiek leku skonsultuj się z lekarzem. Jeśli objawy są poważne, skorzystaj z pilnej pomocy medycznej.

Pokaż tłumaczenie

Treść ulotki

  1. Ulotka doł ą czona do opakowania: informacja dla pacjenta
  2. Pram, 20 mg, tabletki powlekane
    1. Spis tre ś ci ulotki:
  3. Co to jest Pram i w jakim celu si ę go stosuje
    1. Pram stosowany jest:
  4. Informacje wa ż ne przed zastosowaniem leku Pram
    1. Kiedy nie stosowa ć leku Pram
    2. Ostrze ż enia i ś rodki ostro ż no ś ci
    3. Dzieci i młodzie ż
    4. Lek Pram a inne leki
    5. Cytalopram i inne stosowane jednocze ś nie leki mog ą wzajemnie wpływa ć na swoje działanie i na występowanie działańniepożądanych. Dotyczy to zwłaszcza takich leków, jak:
    6. Stosowanie leku Pram z jedzeniem, piciem i alkoholem
    7. Ci ąż a, karmienie piersi ą i wpływ na płodno ść
    8. Ci ąż a
    9. Karmienie piersi ą
    10. Płodno ść
    11. Prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn
  5. Jak stosowa ć lek Pram
    1. Zalecana dawka
    2. Stosowanie leku Pram u pacjentów w podeszłym wieku (powy ż ej 65 lat)
    3. Stosowanie u dzieci i młodzie ż y
    4. Stosowanie u pacjentów z zaburzeniami czynno ś ci nerek
    5. Stosowanie u pacjentów z zaburzeniami czynno ś ci w ą troby
    6. Stosowanie u pacjentów, u których stwierdzono mał ą aktywno ść enzymów CYP
    7. Sposób stosowania
    8. Czas trwania leczenia
    9. Przyj ę cie wi ę kszej ni ż zalecana dawki leku Pram
    10. Pomini ę cie zastosowania leku Pram
    11. Przerwanie stosowania leku Pram
  6. Mo ż liwe działania niepo żą dane
    1. Objawy odstawienia
    2. Złamania ko ś ci
    3. Zgłaszanie działa ń niepo żą danych
  7. Jak przechowywa ć lek Pram
  8. Zawarto ść opakowania i inne informacje
    1. Co zawiera lek Pram
    2. Jak wygl ą da lek Pram i co zawiera opakowanie
    3. Podmiot odpowiedzialny i wytwórca
    4. Data ostatniej aktualizacji ulotki:
    5. Informacje dla fachowego personelu medycznego:

Ulotka doł ą czona do opakowania: informacja dla pacjenta

Pram, 20 mg, tabletki powlekane

Citalopramum
Należy uważnie zapoznaćsięz treściąulotki przed zastosowaniem leku, ponieważzawiera ona
informacje ważne dla pacjenta.

  • Nale ż y zachowa ć t ę ulotk ę , aby w razie potrzeby móc j ą ponownie przeczyta ć .
  • W razie jakichkolwiek w ą tpliwo ś ci nale ż y zwróci ć si ę do lekarza lub farmaceuty.
  • Lek ten przepisano ś ci ś le okre ś lonej osobie. Nie nale ż y go przekazywa ć innym. Lek mo ż e zaszkodzi ć innej osobie, nawet je ś li objawy jej choroby s ą takie same.
  • Je ś li u pacjenta wyst ą pi ą jakiekolwiek objawy niepo żą dane, w tym wszelkie objawy niepo żą dane niewymienione w tej ulotce, nale ż y powiedzie ć o tym lekarzowi lub farmaceucie. Patrz punkt 4.

Spis tre ś ci ulotki:

  • 1. Co to jest Pram i w jakim celu si ę go stosuje
  • 2. Informacje wa ż ne przed zastosowaniem leku Pram
  • 3. Jak stosowa ć lek Pram
  • 4. Mo ż liwe działania niepo żą dane
  • 5. Jak przechowywa ć lek Pram
  • 6. Zawarto ść opakowania i inne informacje
Doctor consultation

Nie jesteś pewien, czy ten lek jest odpowiedni dla ciebie?

Omów swoje objawy i leczenie z lekarzem online.

1. Co to jest Pram i w jakim celu si ę go stosuje

Cytalopram, aktywna substancja leku Pram, jest tzw. selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego
serotoniny (ang. SSRI). Depresja i l ę k wi ążą si ę z niedoborem substancji, które przenosz ą informacje w
mózgu (w tym serotoniny). Cytalopram pomaga przywróci ć prawidłowe st ęż enie serotoniny w mózgu.

Pram stosowany jest:

  • w leczeniu zaburze ń nastroju i zaburze ń depresyjnych
  • w leczeniu l ę ku napadowego
  • w leczeniu zaburze ń l ę kowych
  • w leczeniu zaburze ń obsesyjno-kompulsyjnych

2. Informacje wa ż ne przed zastosowaniem leku Pram

Kiedy nie stosowa ć leku Pram

  • je ś li pacjent ma uczulenie na cytalopram lub którykolwiek z pozostałych składników leku wymienionych w punkcie 6;
  • je ś li pacjent jednocze ś nie stosuje inne leki przeciwdepresyjne, zwane inhibitorami monoaminooksydazy (MAO). Do grupy inhibitorów MAO nale żą : fenelzyna, iproniazyd, izokarboksazyd, nialamid, tranylcypromina oraz moklobemid. Zmieniaj ą c jeden lek na drugi nale ż y zachowa ć odpowiedni ą przerw ę czasow ą . Zmiana mo ż e nast ą pi ć jedynie pod kontrol ą lekarza;
  • je ś li pacjent przyjmuje linezolid (antybiotyk) i nie jest mo ż liwa ś cisła obserwacja jego stanu ani monitorowanie ci ś nienia t ę tniczego krwi;
  • je ś li u pacjenta wyst ę puje wrodzone zaburzenie rytmu serca lub wyst ą piło takie zaburzenie (wykazane w badaniu EKG, słu żą cym ocenie pracy serca);
  • je ś li pacjent przyjmuje leki stosowane w zaburzeniach rytmu serca lub które mog ą wpływa ć na rytm serca (np. lek przeciwpsychotyczny pimozyd). Patrz tak ż e punkt poni ż ej: Pram a inne leki.

Ostrze ż enia i ś rodki ostro ż no ś ci

Przed rozpocz ę ciem stosowania leku Pram nale ż y omówi ć to z lekarzem lub farmaceut ą .
Nale ż y zachowa ć szczególn ą ostro ż no ść w czasie stosowania leku Pram:

  • je ś li u pacjenta wyst ę puje wysypka skórna lub inne reakcje alergiczne. Nale ż y poinformowa ć o tym lekarza zaraz po wyst ą pieniu objawów. Lekarz zadecyduje, czy mo ż na kontynuowa ć leczenie.
  • je ś li u pacjenta wyst ę puj ą lub wyst ę powały w przeszło ś ci drgawki, nale ż y poinformowa ć o tym lekarza przed rozpocz ę ciem leczenia. Je ś li drgawki wyst ą pi ą po raz pierwszy lub je ś li zwi ę kszy si ę ich cz ę sto ść , nale ż y skontaktowa ć si ę bezzwłocznie z lekarzem, który zadecyduje o kontynuacji lub przerwaniu leczenia.
  • je ś li w przeszło ś ci wyst ę powały powa ż ne wahania nastroju, nale ż y poinformowa ć lekarza przed rozpocz ę ciem leczenia. Je ś li przez kilka dni u pacjenta wyst ę puje nadmierne o ż ywienie, nale ż y poinformowa ć lekarza natychmiast. Lekarz zadecyduje o kontynuacji lub przerwaniu leczenia.
  • je ś li u pacjenta wyst ę puj ą zaburzenia lękowe. Na pocz ą tku leczenia objawy mog ą si ę zaostrzy ć . Zazwyczaj działanie to zmniejsza si ę po około dwóch tygodniach. Nale ż y poinformowa ć lekarza, je ś li stany l ę kowe si ę nasil ą .
  • je ś li u pacjenta wyst ę puj ą zaburzenia czynności watroby. W razie niewydolno ś ci watroby, lekarz zadecyduje, czy konieczne jest regularne dostosowanie dawki i mo ż e zleci ć badania laboratoryjne.
  • je ś li u pacjenta wyst ę puje cukrzyca. Leki takie jak Pram mog ą wpływa ć na st ęż enie cukru we krwi. Lekarz zadecyduje, czy konieczne jest dostosowanie dawki insuliny lub innego leku przeciwcukrzycowego.
  • je ś li u pacjenta wyst ę powały w przeszło ś ci lub ostatnio zaburzenia sercalub je ś li ostatnio przebył atak serca.
  • je ś li pacjent ma niskie tętno spoczynkowei (lub) niedobór soli w organizmie w wyniku przedłu ż aj ą cej si ę ci ęż kiej biegunki i wymiotów lub stosowania leków moczop ę dnych.
  • je ś li u pacjenta wyst ę puje szybkie lub nieregularne bicie serca, omdlenia, upadki lub zawroty głowy podczas wstawania, co mo ż e wskazywa ć na zaburzenia rytmu serca.
  • je ś li u pacjenta występowały w przeszłości zaburzenia krwawienialub je ś li pacjentka jest w ci ąż y (patrz „Ci ąż a”), poniewa ż podczas stosowania leku Pram mo ż e wyst ą pi ć krwawienie. Dlatego zaleca si ę ostro ż no ść w przypadku jednoczesnego stosowania z lekami wpływaj ą cymi na czynno ść płytek krwi i (lub) zwi ę kszaj ą cymi ryzyko krwawienia. Dotyczy to szczególnie niektórych leków stosowanych w zaburzeniach psychicznych (znanych jako nietypowe neuroleptyki, takie jak klozapina i fenotiazyna), niektórych leków stosowanych w leczeniu depresji (trójpier ś cieniowe leki przeciwdepresyjne) oraz leków stosowanych w leczeniu bólu i zapalenia (kwas acetylosalicylowy i inne leki znane jako niesteroidowe leki przeciwzapalne).
  • je ś li u pacjenta stosowane jest leczenie elektrowstrząsami, w czasie stosowania leku Pram mog ą wystapi ć przedłu ż aj ą ce si ę napady drgawek.
  • je ś li u pacjenta wyst ę puje zm ę czenie, stan spl ą tania oraz skurcz mi ęś ni, co mo ż e by ć oznak ą niskiego st ęż enia sodu w organizmie (hiponatremia).
  • je ś li u pacjenta wyst ę puj ą problemy z oczami, takie jak jaskra z zamkni ę tym k ą tem przes ą czania lub jaskra w wywiadzie (w tym zwi ę kszone ci ś nienie wewn ą trz oka).
  • je ś li u pacjenta wyst ę puj ą choroby nerek.

Zespół serotoninowy: Zaleca si ę zachowanie ostro ż no ś ci, je ś li cytalopram jest stosowany jednocze ś nie z
innymi lekami o działaniu serotoninergicznym, takimi jak sumatryptan lub inne tryptany, tramadol,
buprenorfina i tryptofan (patrz punkt 4).
Leki takie, jak Pram (tak zwane SSRI lub SNRI) mog ą spowodowa ć wyst ą pienie objawów zaburze ń
czynno ś ci seksualnych (patrz punkt 4). W niektórych przypadkach objawy te utrzymywały si ę po przerwaniu
leczenia.
Istnieje mo ż liwo ść , ż e podczas pierwszych tygodni stosowania leku Pram pacjent nie odczuje poprawy. Je ś li
nast ą pi pogorszenie objawów, nale ż y skonsultowa ć si ę z lekarzem, (patrz punkt Czas trwania leczenia).
Myśli samobójcze(w tym próby samobójcze) mog ą utrzymywa ć si ę , a nawet nasila ć we wczesnym okresie
leczenia. W takim przypadku nale ż y skonsultowa ć si ę z lekarzem.
W przypadku nagłego przerwania stosowanialeku Pram mog ą wyst ą pi ć tzw. objawy odstawienia(patrz
punkt 4 Mo ż liwe działania niepo żą dane). Z tego powodu nie nale ż y nigdy samemu na własn ą r ę k ę
przerywa ć stosowania leku Pram.
Je ś li pacjent chce przerwa ć stosowanie leku Pram, nale ż y najpierw skonsultowa ć si ę z lekarzem (patrz
równie ż punkt 3 Przerwanie stosowania leku Pram).
Nale ż y wykonywa ć wszystkie badania czynności wątroby, stężenia sodu i badania krwi, które zaleci
lekarz.

Dzieci i młodzie ż

Leku Pram nie nale ż y stosowa ć u dzieci i młodzie ż y w wieku poni ż ej 18 lat. Nale ż y równie ż podkre ś li ć , ż e
pacjenci w wieku poni ż ej 18 lat przyjmuj ą cy leki z tej grupy nara ż eni s ą na zwi ę kszone ryzyko wyst ą pienia
działa ń niepo żą danych, takich jak próby samobójcze, my ś li samobójcze i wrogo ść (szczególnie agresja,
zachowania buntownicze i przejawy gniewu). Mimo to, lekarz mo ż e przepisa ć Pram pacjentom w wieku
poni ż ej 18 lat, je ś li stwierdzi, ż e le ż y to w ich najlepiej poj ę tym interesie. Je ż eli lekarz przepisał Pram
pacjentowi w wieku poni ż ej 18 lat, w zwi ą zku z czym powstały jakiekolwiek w ą tpliwo ś ci, nale ż y
skontaktowa ć si ę z lekarzem prowadz ą cym. W przypadku rozwoju lub nasilenia si ę wy ż ej wymienionych
objawów u pacjentów w wieku poni ż ej 18 lat przyjmuj ą cych Pram, nale ż y poinformowa ć o tym lekarza
prowadz ą cego. Ponadto, brak jest dotychczas danych dotycz ą cych długookresowego bezpiecze ń stwa
stosowania leku Pram w tej grupie wiekowej, dotycz ą cych wzrostu, dojrzewania oraz rozwoju poznawczego
i rozwoju zachowania.

Lek Pram a inne leki

Nale ż y powiedzie ć lekarzowi o wszystkich lekach przyjmowanych przez pacjenta obecnie lub ostatnio, a
tak ż e o lekach, które pacjent planuje stosowa ć .

Cytalopram i inne stosowane jednocze ś nie leki mog ą wzajemnie wpływa ć na swoje działanie i na występowanie działańniepożądanych. Dotyczy to zwłaszcza takich leków, jak:

  • buspiron (lek przeciwl ę kowy),
  • leki przeciwmigrenowe, takie jak sumatryptan i inne tryptany,
  • leki przeciwdepresyjne, takie jak inne selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, selektywne odwracalne inhibitory MAO-A, w tym moklobemid, selegilina (nie stosowa ć w dawce wi ę kszej ni ż 10 mg na dob ę razem z cytalopramem), trójpier ś cieniowe leki przeciwdepresyjne (np. dezypramina, klomipramina i nortryptylina), lit, tryptofan a tak ż e ro ś linne preparaty zawieraj ą ce ziele dziurawca zwyczajnego ( Hypericum perforatum),
  • leki przeciwbólowe, jak tramadol,
  • leki stosowane w nadci ś nieniu t ę tniczym lub w niewydolno ś ci serca, takie jak np. metoprolol, flekainid, propafenon,
  • cymetydyna, lanzoprazol oraz omeprazol (leki stosowane w leczeniu choroby wrzodowej ż oł ą dka), flukonazol (lek stosowany w leczeniu zaka ż e ń grzybiczych), fluwoksamina (lek przeciwdepresyjny) oraz tyklopidyna (lek stosowany w celu zmniejszenia zagro ż enia zawałem). Powy ż sze leki mog ą spowodowa ć zwi ę kszenie st ęż enia cytalopramu we krwi,
  • leki przeciwzakrzepowe,
  • leki, które wpływaj ą na czynno ść płytek krwi, takich jak dipyridamol i tyklopidyna,
  • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, takie jak kwas acetylosalicylowy i inne tzw. niesteroidowe leki przeciwzapalne,
  • leki, które mog ą zwi ę ksza ć ryzyko krwawienia, takich jak leki przeciwpsychotyczne, pochodne fenotiazyny, tioksantenu, butyrofenonu, bupropion, rysperydon, tiorydazyna i haloperydol,
  • lek przeciwmalaryczny - meflochina,
  • buprenorfina (stosowana w leczeniu bólu przewlekłego o nasileniu umiarkowanym do ci ęż kiego), poniewa ż zwi ę ksza si ę ryzyko wyst ą pienia zespołu serotoninowego, stanu potencjalnie zagra ż aj ą cego ż yciu (patrz tak ż e punkt 4 Mo ż liwe działania niepo żą dane).

NIE WOLNOstosowa ć leku Pram, je ś li pacjent przyjmuje leki reguluj ą ce rytm serca lub leki, które mog ą
wpływa ć na rytm serca, takie jak leki przeciwarytmiczne klasy IA i III, leki przeciwpsychotyczne (np.
pochodne fenotiazyny, pimozyd, haloperydol), trójpier ś cieniowe leki przeciwdepresyjne, niektóre leki
przeciwbakteryjne (np. sparfloksacyna, moksyfloksacyna, do ż ylnie podawana erytromycyna, pentamidyna),
leki przeciwmalaryczne (zwłaszcza halofantryna), niektóre leki przeciwhistaminowe (astemizol,
mizolastyna).
Nie nale ż y podawa ć leku Pram wcze ś niej ni ż 14 dni po zaprzestaniu stosowania tzw. odwracalnych
inhibitorów MAO.
Nie nale ż y rozpoczyna ć stosowania inhibitora MAOI przez siedem dni po odstawieniu leku Pram.
W razie w ą tpliwo ś ci, czy pacjent przyjmuje którykolwiek z wymienionych leków, nale ż y poradzi ć si ę
lekarza lub farmaceuty.

Stosowanie leku Pram z jedzeniem, piciem i alkoholem

Pram mo ż na przyjmowa ć podczas posiłków lub niezale ż nie od posiłków (patrz punkt 3 Jak stosowa ć lek
Pram).
Nale ż y unika ć spo ż ywania alkoholu podczas stosowania leku Pram.

Ci ąż a, karmienie piersi ą i wpływ na płodno ść

Je ś li pacjentka jest w ci ąż y lub karmi piersi ą , przypuszcza ż e mo ż e by ć w ci ąż y lub gdy planuje mie ć
dziecko, powinna poradzi ć si ę lekarza lub farmaceuty przed zastosowaniem tego leku.

Ci ąż a

Nale ż y poinformowa ć lekarza i (lub) poło ż n ą o stosowaniu leku Pram. Przyjmowanie podczas ci ąż y leków,
takich jak Pram, zwłaszcza w trzech ostatnich miesi ą cach ci ąż y, mo ż e zwi ę ksza ć u noworodka ryzyko
ci ęż kich powikła ń , zwanych zespołem przetrwałego nadci ś nienia płucnego noworodka. Objawia si ę on
przyspieszonym oddechem i sinic ą . Objawy te pojawiaj ą si ę zwykle w pierwszej dobie po porodzie. Je ś li
takie objawy wyst ą pi ą u noworodka, nale ż y natychmiast skontaktowa ć si ę z lekarzem i (lub) poło ż n ą .
Wiadomo, ż e stosowanie leków z grupy SSRI podczas trzeciego trymestru ci ąż y mo ż e powodowa ć u
noworodka objawy odstawienia (patrz równie ż punkt 4 Mo ż liwe działania niepo żą dane).
Z tego powodu kobiety ci ęż arne mog ą przyjmowa ć lek Pram tylko, je ś li lekarz uzna to za absolutnie
konieczne.
Przyjmowanie leku Pram pod koniec ci ąż y mo ż e zwi ę ksza ć ryzyko powa ż nego krwotoku z pochwy,
wyst ę puj ą cego krótko po porodzie, zwłaszcza je ś li w wywiadzie stwierdzono u pacjentki zaburzenia
krzepni ę cia krwi. Je ś li pacjentka przyjmuje lek Pram, powinna poinformowa ć o tym lekarza lub poło ż n ą , aby
mogli udzieli ć pacjentce odpowiednich porad.

Karmienie piersi ą

Substancja czynna leku Pram przenika do mleka ludzkiego w niewielkich ilo ś ciach. Dlatego nie nale ż y
stosowa ć leku Pram w okresie karmienia piersi ą , chyba ż e lekarz uzna, ż e leczenie jest absolutnie konieczne
po dokładnym rozwa ż eniu korzy ś ci i mo ż liwych zagro ż e ń .

Płodno ść

W badaniach na zwierz ę tach wykazano, ż e cytalopram wpływa na jako ść spermy. Teoretycznie mo ż e to
oddziaływa ć na płodno ść , jednak dotychczas nie zaobserwowano wpływu na płodno ść u ludzi.

Prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn

Podobnie jak w przypadku wszystkich leków wpływaj ą cych na sprawno ść psychoruchow ą , zdolno ść oceny i
zdolno ść reagowania mog ą by ć ograniczone. Dlatego nie nale ż y prowadzi ć pojazdów lub obsługiwa ć
maszyn, zanim pacjent nie upewni si ę , jak reaguje na lek Pram.

Medicine questions

Zacząłeś przyjmować lek i masz pytania?

Omów swoje objawy i leczenie z lekarzem online.

3. Jak stosowa ć lek Pram

Ten lek nale ż y zawsze przyjmowa ć zgodnie z zaleceniami lekarza. W razie w ą tpliwo ś ci nale ż y zwróci ć si ę
do lekarza lub farmaceuty.

Zalecana dawka

Doro ś li
Depresja
Zwykle stosuje si ę 20 mg na dob ę .
Lekarz mo ż e zwi ę kszy ć dawk ę do maksymalnie 40 mg na dob ę .
Zaburzenia lękowe z napadami lęku.
Dawka pocz ą tkowa wynosi 10 mg na dob ę przez pierwszy tydzie ń i nast ę pnie zwi ę kszana jest do 20 mg na
dob ę . Lekarz mo ż e zwi ę kszy ć dawk ę maksymalnie do 40 mg na dob ę .
Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne
Dawka pocz ą tkowa wynosi 20 mg na dob ę . Dawk ę mo ż na zwi ę kszy ć maksymalnie do 40 mg na dob ę .

Stosowanie leku Pram u pacjentów w podeszłym wieku (powy ż ej 65 lat)

Zalecana dawka pocz ą tkowa powinna by ć zmniejszona do połowy zalecanej dawki dla dorosłych, czyli do
10-20 mg na dob ę . Pacjenci w podeszłym wieku nie powinni otrzymywa ć wi ę cej ni ż 20 mg na dob ę .

Stosowanie u dzieci i młodzie ż y

Leku Pram nie nale ż y stosowa ć u dzieci i młodzie ż y w wieku poni ż ej 18 lat.

Stosowanie u pacjentów z zaburzeniami czynno ś ci nerek

Nie ma konieczno ś ci zmniejszania dawki u pacjentów z łagodn ą lub umiarkowan ą niewydolno ś ci ą nerek.
Brak informacji na temat stosowania produktu u pacjentów z ci ęż kim zaburzeniem czynno ś ci nerek (klirens
kreatyniny poni ż ej 30 ml/min).

Stosowanie u pacjentów z zaburzeniami czynno ś ci w ą troby

U pacjentów z łagodnym do umiarkowanego zaburzeniem czynno ś ci w ą troby zalecana dawka pocz ą tkowa
przez pierwsze dwa tygodnie leczenia wynosi 10 mg. W zale ż no ś ci od reakcji pacjenta na leczenie, dawk ę
mo ż na zwi ę kszy ć do maksymalnie 20 mg na dob ę . U pacjentów z ci ęż k ą niewydolno ś ci ą w ą troby nale ż y
zachowa ć szczególn ą ostro ż no ść .

Stosowanie u pacjentów, u których stwierdzono mał ą aktywno ść enzymów CYP

U niektórych pacjentów nast ę puje wolniejszy ni ż u innych metabolizm pewnych leków. W tych przemianach
metabolicznych uczestnicz ą enzymy cytochromu P450.
U pacjentów, u których stwierdzono mał ą aktywno ść enzymu CYP2C19, zalecana dawka pocz ą tkowa wynosi
10 mg na dob ę przez pierwsze dwa tygodnie. W zale ż no ś ci od odpowiedzi na leczenie i tolerancji, dawk ę
mo ż na zwi ę kszy ć maksymalnie do 20 mg na dob ę .

Sposób stosowania

Lek Pram przyjmuje si ę w pojedynczej dawce raz na dob ę .
Lek Pram mo ż na przyjmowa ć o ka ż dej porze dnia, z posiłkiem lub niezale ż nie od posiłków.
Tabletk ę nale ż y połkn ąć , popijaj ą c wod ą .
Tabletka mo ż e by ć podzielona na dwie równe dawki.

Czas trwania leczenia

Tak jak w przypadku innych leków stosowanych w depresji i zaburzeniu l ę kowym z napadami l ę ku,
popraw ę uzyskuje si ę po paru tygodniach.
Nale ż y zatem kontynuowa ć stosowanie leku Pram, nawet je ś li upłynie nieco czasu zanim nast ą pi poprawa
samopoczucia.
Nie wolno zmienia ć dawkowania bez konsultacji z lekarzem.
Czas trwania leczenia jest ró ż ny u poszczególnych pacjentów, terapia zazwyczaj trwa co najmniej
6 miesi ę cy. Leczenie nale ż y kontynuowa ć tak długo, jak to zaleci lekarz, nawet je ś li nast ą pi poprawa
samopoczucia.
Choroba mo ż e utrzymywa ć si ę przez długi czas i je ś li leczenie zostanie przerwane za wcze ś nie, objawy
mog ą powróci ć .
U pacjentów z nawracaj ą c ą depresj ą , leczenie podtrzymuj ą ce mo ż e trwa ć nawet kilka lat, aby zapobiec
nowym epizodom depresyjnym.

Przyj ę cie wi ę kszej ni ż zalecana dawki leku Pram

Objawy przedawkowania to zm ę czenie, uczucie osłabienia, ś pi ą czka, dr ż enie r ą k, nudno ś ci i mdło ś ci,
niezdolno ść poruszania si ę i trudno ś ci w oddychaniu.
Je ś li wyst ą pi którykolwiek z tych objawów, nale ż y bezzwłocznie uda ć si ę do szpitala.

Pomini ę cie zastosowania leku Pram

Je ś li pacjent zapomni przyj ąć dawk ę leku Pram, powinien przyj ąć j ą tak szybko jak to jest mo ż liwe.
Nie nale ż y stosowa ć dawki podwójnej w celu uzupełnienia pomini ę tej dawki.

Przerwanie stosowania leku Pram

Nie nale ż y nigdy przerywa ć stosowania leku Pram bez konsultacji z lekarzem.
Nale ż y skonsultowa ć si ę z lekarzem, je ś li pacjent chce przerwa ć stosowanie leku lub je ś li s ą dzi, ż e działanie
leku jest zbyt słabe lub zbyt silne.
Nawet je ś li nie nast ę puje poprawa objawów, nie nale ż y samodzielnie bez konsultacji z lekarzem zmienia ć
dawkowania ani przerywa ć leczenia.
W razie w ą tpliwo ś ci zwi ą zanych ze stosowaniem leku nale ż y zwróci ć si ę do lekarza lub farmaceuty.

4. Mo ż liwe działania niepo żą dane

Jak ka ż dy lek, lek ten mo ż e powodowa ć działania niepo żą dane, chocia ż nie u ka ż dego one wyst ą pi ą .
Rzadkoi szczególnie w skojarzeniu z innymi lekami działaj ą cymi w podobny sposób, Pram mo ż e
powodowa ć nast ę puj ą ce działania niepo żą dane zwane zespołem serotoninowym: wysoka gor ą czka,
sztywno ść mi ęś ni, skurcze mi ęś ni, szybkie wahania t ę tna i oddechu oraz zmiany stanu psychicznego w tym
stan spl ą tania, dra ż liwo ść i pobudzenie oraz delirium i ś pi ą czka. Mo ż e to prowadzi ć do zdarze ń
zagra ż aj ą cych ż yciu. Je ś li wyst ą pi ą te objawy, konieczna jest natychmiastowa pomoc lekarska. Lekarz
zadecyduje o koniecznym leczeniu (patrz równie ż punkt Ostrze ż enia i ś rodki ostro ż no ś ci).
W przypadku wyst ą pienia któregokolwiek z ni ż ej wymienionych objawów nale ż y bezzwłocznie przerwa ć
stosowanie leku i skontaktowa ć si ę z lekarzem: szybkie, nieregularne bicie serca, omdlenie, które mo ż e by ć
objawem zagra ż aj ą cego ż yciu torsade de pointes.
Wyst ą pi ć mog ą nast ę puj ą ce działania niepo żą dane:
Bardzo często(mog ą dotyczy ć wi ę cej ni ż 1 na 10 pacjentów):

  • senno ść , bezsenno ść
  • ból głowy
  • sucho ść błony ś luzowej jamy ustnej, nudno ś ci
  • zwi ę kszona potliwo ść

Często(mog ą dotyczy ć nie cz ęś ciej ni ż 1 na 10 pacjentów):

  • zmniejszenie apetytu, utrata masy ciała
  • nadmierne pobudzenie lub nerwowo ść , nietypowe sny, niepokój, stan spl ą tania, zmniejszenie pop ę du płciowego, zaburzenia orgazmu u kobiet
  • dr ż enie (mimowolne ruchy), mrowienie i dr ę twienie skóry, zawroty głowy, zaburzenia uwagi
  • dzwonienie w uszach
  • ziewanie
  • biegunka, wymioty, zaparcia
  • ś wi ą d
  • ból mi ęś ni, ból stawów
  • impotencja, zaburzenia wytrysku
  • zm ę czenie Niezbyt często(mog ą dotyczy ć nie cz ęś ciej ni ż 1 na 100 pacjentów):
  • zwi ę kszenie apetytu, zwi ę kszenie masy ciała
  • agresja, omamy, mania, depersonalizacja
  • przej ś ciowa utrata ś wiadomo ś ci
  • rozszerzenie ź renic
  • bradykardia, tachykardia (wolne bicie serca, szybkie bicie serca)
  • wysypka skórna (pokrzywka, wysypka, plamica), łysienie, nadwra ż liwo ść na ś wiatło słoneczne
  • trudno ś ci w oddawaniu moczu
  • wydłu ż ona menstruacja u kobiet
  • obrz ę ki

Rzadko(mog ą dotyczy ć nie cz ęś ciej ni ż 1 na 1000 pacjentów):

  • niskie st ęż enie sodu w surowicy (hiponatremia)
  • napady drgawek, zaburzenia ruchu, zaburzenia smaku
  • krwawienie
  • zapalenie w ą troby
  • gor ą czka

Częstośćnieznana(nie mo ż e by ć okre ś lona na podstawie dost ę pnych danych):

  • zmniejszenie liczby płytek krwi (trombocytopenia) prowadz ą ce do zwi ę kszonego ryzyka krwawienia
  • reakcje nadwra ż liwo ś ci (alergia)
  • zwi ę kszenie wydzielania hormonu antydiuretycznego, co mo ż e spowodowa ć zaburzenia gospodarki wodnej i równowagi elektrolitowej
  • niskie st ęż enie potasu we krwi (hipokaliemia) mog ą ce powodowa ć osłabienie mi ęś ni, skurcze lub zaburzenia rytmu serca
  • napady l ę ku, niepokój, my ś li samobójcze, zachowania samobójcze, zgrzytanie z ę bami (bruksizm)
  • drgawki, zespól serotoninowy, zaburzenia ruchu, niepokój
  • zaburzenia widzenia
  • nieregularny rytm serca
  • nagły spadek ci ś nienia krwi
  • krwawienie z nosa
  • krwawienie z przewodu pokarmowego
  • nieprawidłowe wyniki testów w ą trobowych
  • krwawienie mi ę dzymiesi ą czkowe u kobiet, przedłu ż ona erekcja (priapizm) i mlekotok u m ęż czyzn
  • ci ęż ki krwotok z pochwy, wyst ę puj ą cy krótko po porodzie (krwotok poporodowy), patrz dodatkowe informacje w podpunkcie Ci ąż a w punkcie 2.

Działania niepo żą dane, takie jak zwi ę kszona potliwo ść , sucho ść błony ś luzowej jamy ustnej, bezsenno ść ,
senno ść , biegunka, nudno ś ci i zm ę czenie zale żą od podawanej dawki.

Objawy odstawienia

Jak dotychczas nie ustalono, czy stosowanie leku Pram mo ż e prowadzi ć do uzale ż nienia. Jednak po
zako ń czeniu leczenia mog ą wyst ą pi ć objawy odstawienia. Obejmuj ą one zawroty głowy, mrowienie ko ń czyn
górnych i dolnych, nudno ś ci i napady l ę ku. Najcz ęś ciej objawy te maj ą łagodny przebieg i ust ę puj ą po
krótkim czasie.

Złamania ko ś ci

U pacjentów przyjmuj ą cych leki tego typu obserwowano zwi ę kszone ryzyko złama ń ko ś ci.

Zgłaszanie działa ń niepo żą danych

Je ś li wyst ą pi ą jakiekolwiek objawy niepo żą dane, w tym wszelkie objawy niepo żą dane niewymienione w
ulotce, nale ż y powiedzie ć o tym lekarzowi lub farmaceucie. Działania niepo żą dane mo ż na zgłasza ć
bezpo ś rednio do Departamentu Monitorowania Niepo żą danych Działa ń Produktów Leczniczych Urz ę du
Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
Al. Jerozolimskie 181 C
02-222 Warszawa
Tel.: + 48 22 49 21 301
Faks: + 48 22 49 21 309
Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl
Działania niepo żą dane mo ż na zgłasza ć równie ż podmiotowi odpowiedzialnemu.
Dzi ę ki zgłaszaniu działa ń niepo żą danych mo ż na b ę dzie zgromadzi ć wi ę cej informacji na temat
bezpiecze ń stwa stosowania leku.

5. Jak przechowywa ć lek Pram

Lek nale ż y przechowywa ć w miejscu niewidocznym i niedost ę pnym dla dzieci.
Brak specjalnych zalece ń dotycz ą cych przechowywania.
Nie stosowa ć tego leku po upływie terminu wa ż no ś ci zamieszczonego na pudełku. Termin wa ż no ś ci oznacza
ostatni dzie ń podanego miesi ą ca.
Leków nie nale ż y wyrzuca ć do kanalizacji ani domowych pojemników na odpadki. Nale ż y zapyta ć
farmaceut ę , jak usun ąć leki, których si ę ju ż nie u ż ywa. Takie post ę powanie pomo ż e chroni ć ś rodowisko.

6. Zawarto ść opakowania i inne informacje

Co zawiera lek Pram

Substancj ą czynn ą leku jest cytalopram. Ka ż da tabletka powlekana zawiera 20 mg cytalopramu w postaci
cytalopramu bromowodorku.
Pozostałe składniki to: mannitol, celuloza mikrokrystaliczna, krzemionka koloidalna bezwodna, magnezu
stearynian. Skład otoczki: hypromeloza, tytanu dwutlenek (E 171), makrogol 6000.

Jak wygl ą da lek Pram i co zawiera opakowanie

Białe, okr ą głe, obustronnie wypukłe tabletki powlekane z rowkiem dziel ą cym po obu stronach i ś rednicy
8 mm.
Opakowanie zawiera 28 lub 30 tabletek.
Nie wszystkie wielko ś ci opakowa ń musz ą znajdowa ć si ę w obrocie.

Podmiot odpowiedzialny i wytwórca

G.L. Pharma GmbH
Schlo β platz 1
A-8502 Lannach
Austria
W celu uzyskania bardziej szczegółowych informacji nale ż y zwróci ć si ę do miejscowego przedstawiciela
podmiotu odpowiedzialnego:
G.L. PHARMA POLAND Sp. z o.o.
ul. Sienna 75; 00-833 Warszawa, Polska
Tel: 022/ 636 52 23; 636 53 02
[email protected]

Data ostatniej aktualizacji ulotki:

Informacje dla fachowego personelu medycznego:

Toksyczno ść
Informacje dotycz ą ce przedawkowania cytalopramu s ą ograniczone, a wiele przypadków przedawkowania
obejmuje jednoczesne przedawkowanie innych leków i (lub) alkoholu. Istniej ą doniesienia o zgonach po
przedawkowaniu cytalopramu, jednak do wi ę kszo ś ci przypadków ś miertelnych dochodziło po
przedawkowaniu kilku jednocze ś nie stosowanych produktów leczniczych.
Objawy
Po przedawkowaniu cytalopramu obserwowano nast ę puj ą ce objawy: drgawki, tachykardia, senno ść ,
wydłu ż enie odst ę pu QT, ś pi ą czka, wymioty, dr ż enie, niedoci ś nienie t ę tnicze, zatrzymanie akcji serca,
nudno ś ci, zespól serotoninowy, pobudzenie, bradykardia, zawroty głowy, blok lewej odnogi p ę czka
przedsionkowo-komorowego, szeroki zespół QRS, nadci ś nienie, rozszerzenie ź renic, torsade de pointes,
osłupienie, pocenie si ę , sinica, hiperwentylacja oraz komorowe i przedsionkowe zaburzenia rytmu serca.
Post ę powanie w przypadku przedawkowania
Nie ma swoistego antidotum dla cytalopramu. Nale ż y zastosowa ć leczenie objawowe i podtrzymuj ą ce.
Nale ż y rozwa ż y ć podanie w ę gla aktywnego, osmotycznego leku przeczyszczaj ą cego (np. siarczanu sodu)
oraz opró ż nienie ż oł ą dka. W razie zaburzenia ś wiadomo ś ci nale ż y zastosowa ć intubacj ę . Zaleca si ę
monitorowanie EKG i czynno ś ci ż yciowych.
Zaleca si ę monitoring EKG w razie przedawkowania u pacjentów z zastoinow ą niewydolno ś ci ą serca i (lub)
bradyarytmi ą oraz u pacjentów stosuj ą cych jednocze ś nie produkty lecznicze wydłu ż aj ą ce odst ę p QT lub u
pacjentów z zaburzonym metabolizmem, np. z niewydolno ś ci ą w ą troby.

Odpowiedniki Pram w innych krajach

Leki z tą samą substancją czynną dostępne w innych krajach.

Odpowiednik Pram w Ukraina

Postać farmaceutyczna:  tablets, 20 mg
Substancja czynna:  citalopram
Producent:  H. Lundbek A/S
Wymaga recepty

Lekarze online w sprawie Pram

Omów stosowanie Pram, bezpieczeństwo i ocenę zasadności recepty zgodnie z obowiązującymi przepisami.

5.0 (79)
Doctor

Sergey Ilyasov

Psychiatria 7 years exp.

Lek. Sergey Ilyasov jest doświadczonym neurologiem i specjalistą psychiatrii, który prowadzi konsultacje online dla dorosłych i młodzieży. Łącząc wiedzę neurologiczną z nowoczesnym podejściem psychiatrycznym, zapewnia kompleksową diagnostykę i skuteczne leczenie szerokiego zakresu schorzeń wpływających na zdrowie psychiczne i fizyczne.

Lek. Ilyasov pomaga pacjentom w następujących przypadkach:

  • Przewlekłe bóle głowy (migrena, napięciowe bóle głowy), bóle kręgosłupa, bóle neuropatyczne, zawroty głowy, drętwienie kończyn, zaburzenia koordynacji.
  • Zaburzenia lękowe (ataki paniki, uogólnione zaburzenie lękowe), depresja (w tym postacie atypowe i lekooporne), zaburzenia snu (bezsenność, hipersomnia, koszmary), stres, wypalenie.
  • Zespoły bólu przewlekłego i objawy psychosomatyczne (np. zespół jelita drażliwego związany ze stresem, dystonia wegetatywna).
  • Zaburzenia zachowania i koncentracji u młodzieży (m.in. ADHD, zaburzenia ze spektrum autyzmu), tiki nerwowe.
  • Zaburzenia pamięci, fobie, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (OCD), wahania nastroju, wsparcie w przypadku zespołu stresu pourazowego (PTSD).
Dzięki podwójnej specjalizacji w neurologii i psychiatrii, lek. Ilyasov oferuje zintegrowaną i opartą na dowodach opiekę w złożonych przypadkach wymagających podejścia interdyscyplinarnego. Jego konsultacje koncentrują się na trafnej diagnozie, opracowaniu indywidualnego planu leczenia (obejmującego farmakoterapię i metody psychoterapeutyczne) oraz długoterminowym wsparciu dostosowanym do potrzeb każdego pacjenta.

Umów konsultację online z lek. Sergeyem Ilyasovem, aby uzyskać profesjonalną pomoc i poprawić swoje samopoczucie.

Camera Umów wideokonsultację
333 zł
5.0 (6)
Doctor

Anastasiia Hladkykh

Psychiatria 15 years exp.

Anastasiia Hladkykh – lekarka psychoterapeutka i psycholożka z ponad 14-letnim doświadczeniem w pracy z osobami uzależnionymi i ich rodzinami. Prowadzi konsultacje online dla dorosłych, łącząc podejście medyczne z praktycznymi technikami psychologicznymi i empatycznym wsparciem emocjonalnym.

Zakres pomocy:

  • Uzależnienia: alkohol, narkotyki, hazard, współuzależnione relacje, zachowania kompulsywne.
  • Wsparcie dla rodzin osób uzależnionych, korekta zachowań w systemie rodzinnym, wydłużanie okresów remisji, poprawa zdrowia fizycznego i psychicznego.
  • Zdrowie psychiczne: depresja, zaburzenia afektywne dwubiegunowe, OCD, lęki, fobie, PTSD, żałoba, stres związany z emigracją.
  • Psychoedukacja: tłumaczenie złożonych zagadnień w prosty i zrozumiały sposób, przekazywanie konkretnych wskazówek i planów działania.
Podejście terapeutyczne:
  • Bezpośredni, ludzki i pacjentocentryczny styl pracy.
  • Minimalizuje stosowanie leków, ale w razie potrzeby wystawia recepty.
  • Certyfikowana w: terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), NLP (master), hipnozie ericksonowskiej, terapii systemowej, terapii symbolami i arteterapii.
  • Każda konsultacja kończy się praktycznymi rekomendacjami dostosowanymi do sytuacji pacjenta.
Doświadczenie zawodowe:
  • Członkini niemieckiego stowarzyszenia Gesundheitpraktikerin oraz organizacji „Mit dem Sonne in jedem Herzen”.
  • Ponad 18 publikacji naukowych w międzynarodowych czasopismach.
  • Wolontariat z uchodźcami z Ukrainy i żołnierzami w klinice uniwersyteckiej w Ratyzbonie.
Camera Umów wideokonsultację
549 zł
0.0 (3)
Doctor

Daria Portnova

Psychiatria 31 years exp.

Lek. Daria Portnova jest psychiatrynią i psychoterapeutką z ponad 30-letnim doświadczeniem klinicznym. Prowadzi konsultacje online dla dorosłych oraz młodzieży od 14. roku życia, oferując opiekę psychiatryczną i psychoterapeutyczną.

W swojej praktyce wspiera osoby zmagające się z początkiem zaburzeń psychicznych, przewlekłymi chorobami psychicznymi, objawami psychotycznymi, następstwami traumy oraz złożonymi kryzysami emocjonalnymi. Pracuje w sposób uporządkowany i skoncentrowany na bezpieczeństwie pacjenta, z naciskiem na stabilizację stanu, trafną diagnozę i długofalową poprawę jakości życia.

Pacjenci zgłaszają się do lek. Darii Portnovej m.in. z powodu:

  • kryzysów egzystencjalnych i złożonych sytuacji życiowych;
  • straty, żałoby i wyczerpania emocjonalnego;
  • trudności w relacjach, rozstań i rozwodów;
  • traumy psychologicznej i psychiatrycznej, w tym złożonego PTSD (cPTSD);
  • zaburzeń lękowych: uogólnionego zaburzenia lękowego i zaburzeń panicznych;
  • lęku społecznego i fobii społecznej;
  • zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD);
  • zaburzeń snu;
  • zaburzeń depresyjnych;
  • choroby afektywnej dwubiegunowej;
  • zaburzeń schizoafektywnych;
  • schizofrenii;
  • zaburzeń osobowości.
Lekarka łączy ocenę psychiatryczną z podejściem psychoterapeutycznym. Pracuje metodami opartymi na dowodach naukowych, w tym terapią poznawczo-behawioralną (CBT) oraz podejściami trzeciej fali, takimi jak ACT, FACT i CFT. Konsultacje koncentrują się na jasnym rozumieniu klinicznym, praktycznych zaleceniach i długoterminowym wsparciu.
Camera Umów wideokonsultację
464 zł
5.0 (142)
Doctor

Taisiia Proida

Psychiatria 7 years exp.

Lek. Taisiia Proida jest psychiatrą i terapeutką poznawczo-behawioralną (TPB), a także członkinią Europejskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Prowadzi konsultacje online dla dorosłych od 18. roku życia, łącząc medycynę opartą na dowodach z indywidualnym podejściem do zdrowia psychicznego.

Specjalizuje się w diagnostyce i długoterminowym wsparciu w zakresie:

  • Zaburzeń nastroju: depresji, choroby afektywnej dwubiegunowej, depresji poporodowej.
  • Zaburzeń lękowych: lęku uogólnionego, OCD, ataków paniki, fobii.
  • Zespołu stresu pourazowego (PTSD) i złożonego PTSD.
  • ADHD i zaburzeń ze spektrum autyzmu. Ocena przeprowadzana jest wyłącznie po wstępnej konsultacji psychiatrycznej oraz podczas wizyty kontrolnej.
  • Zaburzeń osobowości i niestabilności emocjonalnej.
  • Cyklofrenii i wahań nastroju.
  • Zaburzeń ze spektrum schizofrenii i pokrewnych schorzeń.
Lek. Proida łączy wiedzę kliniczną z empatycznym podejściem, oferując strukturalne wsparcie oparte na sprawdzonych metodach. W swojej pracy integruje techniki terapii poznawczo-behawioralnej (TPB) z leczeniem farmakologicznym, ze szczególnym uwzględnieniem zaburzeń lękowych i depresyjnych.

Współpracuje z pacjentami z różnych krajów i środowisk kulturowych, dopasowując styl komunikacji i zalecenia do indywidualnych potrzeb. Dzięki doświadczeniu w międzynarodowych badaniach klinicznych (Pfizer, Merck) stawia na jasność, zaufanie i partnerską współpracę w procesie leczenia.

Camera Umów wideokonsultację
464 zł

Często zadawane pytania

Czy Pram wymaga recepty?
Pram requires recepty w Polska. Możesz skonsultować się z lekarzem online, aby sprawdzić, czy ten lek może być odpowiedni w Twojej sytuacji.
Jaka jest substancja czynna w Pram?
Substancją czynną w Pram jest citalopram. Informacja ta pomaga rozpoznać leki o tym samym składzie, ale pod różnymi nazwami handlowymi.
Kto produkuje Pram?
Pram jest produkowany przez G.L. Pharma GmbH. Nazwy handlowe i opakowania mogą się różnić w zależności od dystrybutora.
Którzy lekarze mogą ocenić stosowanie Pram online?
Lekarze, tacy jak Lekarze rodzinni, Psychiatrzy, Dermatolodzy, Kardiolodzy, Endokrynolodzy, Gastroenterolodzy, Pulmonolodzy, Nefrolodzy, Reumatolodzy, Hematolodzy, Zakaźnicy, Alergolodzy, Geriatrzy, Pediatrzy, Onkolodzy, mogą ocenić, czy stosowanie Pram jest odpowiednie w Twoim przypadku, w zależności od sytuacji klinicznej i lokalnych przepisów. Możesz umówić konsultację online, aby omówić objawy i możliwe dalsze kroki.
Jakie są alternatywy dla Pram?
Inne leki zawierające tę samą substancję czynną (citalopram) to m.in. Aurex 20, Aurex 20, Aurex 40. Mogą one różnić się nazwą handlową lub postacią, ale zawierają ten sam składnik terapeutyczny. Przed zmianą lub rozpoczęciem nowego leku skonsultuj się z lekarzem.
bg-pattern-dark

Bądź na bieżąco z Oladoctor

Informacje o nowych usługach, aktualizacjach produktu i przydatnych materiałach dla pacjentów.