Wodogłowie

Wodogłowie to nagromadzenie płynu w mózgu. Nadmiar płynu wywiera nacisk na mózg, co może go uszkodzić.

Jeśli nieleczone, wodogłowie może być śmiertelne.

Objawy wodogłowia

Uszkodzenie mózgu spowodowane wodogłowiem może powodować szeroki zakres objawów, w tym:

• ból głowy
• nudności
• zaburzenia widzenia
• trudności w chodzeniu

Różne rodzaje wodogłowia mogą powodować specyficzne objawy.

Przeczytaj więcej o objawach wodogłowia.

Rodzaje wodogłowia

Istnieją 3 główne rodzaje wodogłowia:

• wrodzone wodogłowie – wodogłowie obecne przy urodzeniu
• nabyte wodogłowie – wodogłowie, które rozwija się po urodzeniu
• wodogłowie o normalnym ciśnieniu – zwykle rozwija się tylko u osób starszych

Wodogłowie obecne od urodzenia

Wrodzone wodogłowie występuje, gdy dziecko rodzi się z nadmiarem płynu w mózgu.

Może być spowodowane stanem takim jak rozszczep kręgosłupa lub infekcją, którą matka rozwija w czasie ciąży, taką jak świnka lub różyczka.

Wiele dzieci urodzonych z wodogłowiem (wrodzonym wodogłowiem) ma trwałe uszkodzenie mózgu.

Może to powodować kilka długotrwałych powikłań, takich jak:

• zaburzenia uczenia się
• problemy z mową
• problemy z pamięcią
• krótki okres koncentracji
• problemy z umiejętnościami organizacyjnymi
• problemy ze wzrokiem, takie jak zez i utrata wzroku
• problemy z koordynacją fizyczną
• padaczka

Jeśli Twoje dziecko ma trudności w nauce, będzie potrzebowało dodatkowego wsparcia ze strony przedszkola lub szkoły, aby zapewnić zaspokojenie jego potrzeb.

Wodogłowie, które rozwija się u dzieci lub dorosłych

Nabyte wodogłowie może dotknąć dzieci lub dorosłych. Zwykle rozwija się po chorobie lub urazie.

Na przykład, może wystąpić po poważnym urazie głowy lub jako powikłanie stanu medycznego, takiego jak guz mózgu.

Wodogłowie o normalnym ciśnieniu (WNT)

Wodogłowie o normalnym ciśnieniu (WNT) to rzadki i słabo poznany stan, który najczęściej dotyka osoby powyżej 60 roku życia.

Może czasami rozwinąć się po urazie lub udarze mózgu, ale w większości przypadków przyczyna jest nieznana.

Problemy z poruszaniem się, demencja i mimowolne oddawanie moczu są głównymi objawami WNT. Jednak ponieważ te objawy pojawiają się stopniowo i są podobne do objawów innych, częstszych schorzeń, takich jak choroba Alzheimera, WNT może być trudne do zdiagnozowania.

Diagnozowanie wodogłowia

Skanowanie mózgu, takie jak skany CT i MRI, może być wykorzystane do diagnozowania wodogłowia wrodzonego i nabytego.

Lista kontrolna jest używana do pomocy w diagnozowaniu WNT. Na przykład, sposób chodzenia, zdolności umysłowe i objawy wpływające na kontrolę pęcherza moczowego zostaną ocenione.

Ważne jest, aby prawidłowo zdiagnozować WNT, ponieważ, w przeciwieństwie do choroby Alzheimera, objawy można złagodzić leczeniem.

Przeczytaj więcej o diagnozowaniu wodogłowia.

Leczenie wodogłowia

Wodogłowie można zwykle leczyć za pomocą cienkiej rurki (przesmyku), która jest chirurgicznie wszczepiana do mózgu i odprowadza nadmiar płynu.

Czasami alternatywą dla operacji przeszmyku może być endoskopowa trzecia wentrikulostomia (ETV).

Podczas tej procedury wykonuje się otwór w dnie mózgu, aby umożliwić ucieczkę uwięzionego płynu na powierzchnię, gdzie może zostać wchłonięty.

Przeczytaj więcej o tym, jak leczone jest wodogłowie.

Powikłania po operacji

Operacja stosowana w leczeniu wodogłowia czasami może powodować powikłania. Na przykład, przesmyk może się zatkać lub ulec zakażeniu.

Przed operacją Twój chirurg powinien omówić z Tobą możliwe powikłania.

Przeczytaj więcej o powikłaniach operacji wodogłowia.

Co powoduje wodogłowie?

W przeszłości wodogłowie nazywano „wodą w mózgu”. Jednak mózg nie jest otoczony wodą, ale płynem zwanym płynem mózgowo-rdzeniowym (CSF).

CSF pełni 3 ważne funkcje:

• chroni mózg przed uszkodzeniami
• usuwa produkty przemiany materii z mózgu
• zaopatruje mózg w składniki odżywcze, których potrzebuje do prawidłowego funkcjonowania

Mózg stale produkuje nowy CSF (około pinta dziennie), podczas gdy stary płyn jest uwalniany z mózgu i wchłaniany do naczyń krwionośnych.

Ale jeśli ten proces zostanie przerwany, ilość CSF może szybko się nagromadzić, powodując nacisk w mózgu.

Przeczytaj więcej o przyczynach wodogłowia.

 Objawy Wodogłowie 

Wodogłowie, czyli nadmiar płynu w mózgu, powoduje nieco inne objawy w zależności od rodzaju wodogłowia i wieku osoby dotkniętej chorobą.

Wodogłowie wrodzone

Niemowlęta urodzone z wodogłowiem (wodogłowie wrodzone) często mają charakterystyczne cechy fizyczne.

Mogą obejmować:

• niezwykle dużą głowę
• cienką i błyszczącą skórę głowy z wyraźnie widocznymi żyłami
• wypukły lub napięty ciemiączko (miękkie miejsce na górze głowy dziecka)
• oczy skierowane w dół

Wrodzone wodogłowie może również powodować:

• problemy z karmieniem
• drażliwość
• wymioty
• senność
• sztywność i skurcze mięśni w kończynach dolnych dziecka

Wrodzone wodogłowie jest czasami wykrywane przed narodzinami dziecka podczas badania USG.

Zazwyczaj jednak diagnozowane jest wkrótce po urodzeniu podczas badania noworodkowego. Stan może być podejrzewany, jeśli głowa dziecka jest większa niż normalnie.

Wodogłowie, które rozwija się u dzieci lub dorosłych

Wodogłowie, które rozwija się u dzieci lub dorosłych (wodogłowie nabyte) może powodować bóle głowy.

Ból głowy może być silniejszy po przebudzeniu rano. Dzieje się tak, ponieważ płyn w mózgu nie drenuje się tak dobrze, gdy leżysz, i mógł się nagromadzić w nocy.

Siedzenie przez jakiś czas może złagodzić ból głowy. Jednak w miarę postępu choroby bóle głowy mogą stać się ciągłe.

Inne objawy wodogłowia nabytego obejmują:

• bóle szyi
• nudności
• wymioty – mogą być silniejsze rano
• senność – może postępować do śpiączki
• zmiany w stanie psychicznym, takie jak dezorientacja
• niewyraźne widzenie lub podwójne widzenie
• trudności w chodzeniu
• niemożność kontrolowania pęcherza moczowego (nietrzymanie moczu) i, w niektórych przypadkach, jelit (nietrzymanie kału)

Normalne ciśnienie wodogłowia (NPH)

Objawy normalnego ciśnienia wodogłowia (NPH) zwykle dotyczą osób starszych i zwykle rozwijają się powoli, przez wiele miesięcy lub lat.

NPH ma 3 zestawy charakterystycznych objawów. Dotyczy:

• sposobu chodzenia (ruchomości)
• układu moczowego
• zdolności umysłowych

Sposób chodzenia

Pierwszym zauważalnym objawem NPH jest zmiana w sposobie chodzenia (chód). Możesz zauważyć, że coraz trudniej jest zrobić pierwszy krok, gdy chcesz zacząć chodzić.

Niektórzy opisali to jako uczucie, jakby byli zamrożeni w miejscu. Możesz również szurać stopami zamiast robić normalne kroki.

W miarę postępu choroby możesz stać się coraz bardziej niestabilny na nogach i bardziej narażony na upadki, szczególnie podczas skręcania.

Objawy ze strony układu moczowego

Zmiana w sposobie chodzenia jest często poprzedzona epizodami nietrzymania moczu, które mogą obejmować takie objawy jak:

• częste oddawanie moczu
• nagła potrzeba oddania moczu
• utrata kontroli pęcherza moczowego

Zdolności umysłowe

Normalny proces myślowy również zaczyna zwalniać. Na przykład osoba może:

• wolno odpowiadać na pytania
• wolno reagować na sytuacje
• wolno przetwarzać informacje

Te objawy mogą być oznaką łagodnej demencji. Powinny zacząć się poprawiać, gdy NPH zostanie leczone.

Przeczytaj więcej o tym, jak NPH jest leczone.

 Przyczyny Hydrocefalus 

Przyczyny hydrocefalusu (nadmiaru płynu mózgowo-rdzeniowego w mózgu) są słabo poznane.

Uważa się, że hydrocefalus obecny od urodzenia (wrodzony hydrocefalus) może być wynikiem wady mózgu ograniczającej przepływ płynu mózgowo-rdzeniowego (CSF).

Hydrocefalus, który rozwija się u dorosłych i dzieci (nabyty hydrocefalus), jest często spowodowany chorobą lub urazem, który wpływa na mózg.

Hydrocefalus, który rozwija się u osób starszych (hydrocefalus ciśnienia normalnego) może również być wynikiem infekcji, choroby lub urazu, ale w wielu przypadkach nie jest jasne, co powoduje ten stan.

Hydrocefalus od urodzenia

Hydrocefalus obecny od urodzenia (wrodzony hydrocefalus) może być spowodowany pewnymi schorzeniami, takimi jak szpina bifida.

Może również rozwinąć się u wcześniaków, urodzonych przed 37 tygodniem ciąży.

Niektóre wcześniaki mają krwawienie do mózgu, które może zablokować przepływ płynu mózgowo-rdzeniowego i spowodować hydrocefalus.

Inne możliwe przyczyny wrodzonego hydrocefalusu obejmują:

• mutację chromosomu X – jest to znane jako hydrocefalus sprzężony z chromosomem X
• rzadkie choroby genetyczne – takie jak malformacja Dandy-Walkera
• torbiele pajęczynówki – torbiele wypełnione płynem zlokalizowane między mózgiem lub rdzeniem kręgowym a oponą pajęczą

W wielu przypadkach wrodzonego hydrocefalusu przyczyna jest nieznana.

Hydrocefalus, który rozwija się u dzieci i dorosłych

Hydrocefalus, który rozwija się u dzieci i dorosłych (nabyty hydrocefalus), jest zwykle wynikiem urazu lub choroby.

Możliwe przyczyny nabytego hydrocefalusu obejmują:

• krwawienie do mózgu – na przykład, jeśli krew przecieka na powierzchnię mózgu (krwotok podpajęczynówkowy)
• zakrzepy krwi w mózgu (zakrzepica żył)
• zapalenie opon mózgowych – infekcja opon otaczających mózg i rdzeń kręgowy
• guzy mózgu
• uraz głowy
• udar mózgu

Niektórzy ludzie rodzą się z wąskimi drogami w mózgu, które ograniczają przepływ płynu mózgowo-rdzeniowego, ale nie powodują żadnych objawów przez wiele lat.

Hydrocefalus u osób starszych

Osoby starsze mogą czasami rozwinąć hydrocefalus ciśnienia normalnego (NPH) po urazie mózgu, krwawieniu do mózgu lub infekcji. Ale często nie jest jasne, dlaczego NPH się pojawia.

Może się tak zdarzyć, że NPH jest związany z innymi podstawowymi schorzeniami, które wpływają na prawidłowy przepływ krwi – na przykład cukrzycą, chorobami serca lub wysokim poziomem cholesterolu we krwi.

 Diagnoza Hydrocefalus 

Skan mózgu jest wykorzystywany do diagnozowania hydrocefalusu (nadmiaru płynu mózgowo-rdzeniowego w mózgu).

Hydrocefalus wrodzony i nabyty

Skan CT i skan MRI są często stosowane w połączeniu w celu potwierdzenia diagnozy hydrocefalusu obecnego od urodzenia (wrodzonego) oraz hydrocefalusu, który rozwija się później u dzieci i dorosłych (nabytego).

Skanują one mózg w szczegółowy sposób. Mogą pokazać nagromadzenie się płynu w mózgu i zwiększone ciśnienie, a także uwypuklić wszelkie wady strukturalne, które mogą być przyczyną problemu.

Czasami hydrocefalus wrodzony jest wykrywany przed urodzeniem, podczas badania USG w ciąży.

Hydrocefalus o normalnym ciśnieniu

Hydrocefalus o normalnym ciśnieniu (HNP) może być trudny do zdiagnozowania, ponieważ objawy pojawiają się stopniowo i są podobne do objawów choroby Alzheimera.

Ważne jest, aby postawić prawidłową diagnozę, ponieważ, w przeciwieństwie do choroby Alzheimera, objawy HNP można złagodzić leczeniem.

Lekarze ocenią:

• sposób chodzenia (chód)
• zdolności umysłowe
• objawy wpływające na kontrolę pęcherza moczowego, takie jak nietrzymanie moczu
• wygląd mózgu (za pomocą skanów)

HNP może być zdiagnozowany, jeśli masz trudności z chodzeniem, problemy umysłowe i z pęcherzem moczowym, a poziom płynu mózgowo-rdzeniowego (CSF) jest wyższy niż zwykle. Jednak nie musisz mieć wszystkich tych objawów.

Można również przeprowadzić dodatkowe badania, aby zdecydować, czy skorzystasz z operacji, takie jak:

• punkcja lędźwiowa
• test drenażu lędźwiowego
• test infuzji lędźwiowej

Punkcja lędźwiowa

Punkcja lędźwiowa to zabieg, w którym pobiera się próbkę płynu mózgowo-rdzeniowego z dolnej części kręgosłupa. Następnie sprawdza się ciśnienie próbki płynu mózgowo-rdzeniowego.

Usunięcie części płynu mózgowo-rdzeniowego podczas punkcji lędźwiowej może pomóc w poprawie objawów. Jeśli tak się stanie, możesz skorzystać z operacji (zobacz leczenie hydrocefalusu, aby dowiedzieć się więcej).

Test drenażu lędźwiowego

Możesz mieć dren lędźwiowy, jeśli punkcja lędźwiowa nie poprawi Twoich objawów.

Pod znieczuleniem miejscowym, rurkę wprowadza się między kości kręgosłupa (kręgi), aby odprowadzić dużą ilość płynu mózgowo-rdzeniowego. Jest to wykonywane przez kilka dni, aby sprawdzić, czy Twoje objawy się poprawiają.

Test infuzji lędźwiowej

Podczas testu infuzji lędźwiowej płyn jest powoli wstrzykiwany do dolnej części kręgosłupa podczas pomiaru ciśnienia.

Twój organizm powinien wchłonąć nadmiar płynu, a ciśnienie powinno pozostać niskie. Jeśli Twój organizm nie może wchłonąć nadmiaru płynu, ciśnienie wzrośnie, co może wskazywać na HNP i że operacja będzie pomocna.

 Leczenie Hydrocefalus 

Hydrocefalus (nadmiar płynu mózgowo-rdzeniowego w mózgu) jest leczony operacyjnie.

Niemowlęta urodzone z hydrocefalusem (wrodzonym) oraz dzieci lub dorośli, u których rozwinął się on później (nabyty hydrocefalus), zazwyczaj potrzebują szybkiego leczenia, aby zmniejszyć ciśnienie na mózg.

Jeśli hydrocefalus nie jest leczony, wzrost ciśnienia spowoduje uszkodzenie mózgu.

Zarówno hydrocefalus wrodzony, jak i nabyty, są leczone albo operacją założenia shunta, albo neuroendoskopią.

Operacja założenia shunta

Podczas operacji założenia shunta, cienka rurka zwana shuntem jest wszczepiana do mózgu. Nadmiar płynu mózgowo-rdzeniowego (CSF) z mózgu przepływa przez shunt do innej części ciała, zwykle do brzucha. Stamtąd jest wchłaniany do krwi.

Wewnątrz shunta znajduje się zawór, który kontroluje przepływ CSF, aby nie drenował zbyt szybko. Można wyczuć zawór jako wybrzuszenie pod skórą na skórze głowy.

Operacja

Operacja założenia shunta jest przeprowadzana przez specjalistę w chirurgii mózgu i układu nerwowego (neurochirurga). Jest przeprowadzana w znieczuleniu ogólnym i zwykle trwa od 1 do 2 godzin.

Może być konieczny pobyt w szpitalu przez kilka dni po operacji, aby się zrehabilitować.

Jeśli masz szwy, mogą się rozpuścić lub będą wymagały usunięcia. Niektórzy chirurdzy używają zszywek do skóry, aby zamknąć ranę, które będą wymagały usunięcia po kilku dniach.

Po zainstalowaniu shunta, dalsze leczenie hydrocefalusa może być konieczne, jeśli shunt zostanie zablokowany lub zainfekowany. W takim przypadku konieczna będzie operacja naprawy shunta.

Endoskopowa trzecia wentrikulostomia (ETV)

Alternatywną procedurą dla operacji założenia shunta jest endoskopowa trzecia wentrikulostomia (ETV).

Zamiast wszczepiania shunta, chirurg robi otwór w dnie mózgu, aby umożliwić odpływ uwięzionego płynu mózgowo-rdzeniowego (CSF) na powierzchnię mózgu, gdzie może zostać wchłonięty.

ETV nie jest odpowiednia dla każdego, ale może być opcją, jeśli nagromadzenie CSF w mózgu jest spowodowane blokadą (hydrocefalus obturacyjny). CSF będzie mógł odpływać przez otwór, omijając blokadę.

Operacja

ETV jest przeprowadzana w znieczuleniu ogólnym. Neurochirurg robi mały otwór w czaszce i mózgu i używa endoskopu, aby zajrzeć do komór mózgu. Endoskop to długa, cienka rurka z lampą i kamerą na jednym końcu.

Po zrobieniu małego otworu w dnie mózgu, aby odprowadzić płyn, endoskop jest usuwany, a rana jest zamykana szwami. Zabieg trwa około 1 godziny.

Ryzyko infekcji po ETV jest mniejsze niż po operacji założenia shunta. Jednak, jak w przypadku wszystkich procedur chirurgicznych, istnieją pewne ryzyka.

Przeczytaj więcej o powikłaniach hydrocefalusa.

Długoterminowe wyniki ETV są podobne do tych po operacji założenia shunta. Podobnie jak w przypadku shuntów, istnieje ryzyko blokady, która wystąpi kilka miesięcy lub lat po operacji, co spowoduje powrót objawów.

Hydrocefalus o normalnym ciśnieniu (NPH)

Hydrocefalus o normalnym ciśnieniu (NPH), który zwykle dotyka osoby starsze, czasami można leczyć shuntem. Jednak nie każdy z NPH skorzysta z operacji założenia shunta.

Ponieważ istnieje ryzyko powikłań związanych z operacją założenia shunta, będziesz potrzebował badań, aby ocenić, czy potencjalne korzyści z operacji przewyższają ryzyko.

Drenaż lędźwiowy lub test infuzji lędźwiowej, lub oba, mogą być wykorzystane do ustalenia, czy operacja założenia shunta przyniesie korzyści.

Dowiedz się więcej o tych testach na naszej stronie poświęconej diagnozowaniu hydrocefalusa.

 Powikłania Hydrocefalia 

Operacja stosowana w leczeniu hydrocefali (nadmiaru płynu mózgowo-rdzeniowego w mózgu) może powodować powikłania.

Problemy z drenem

Dren to delikatne urządzenie, które może ulec awarii, zwykle poprzez zablokowanie się lub zakażenie.

Czasami badanie po operacji pokazuje, że dren nie znajduje się w optymalnej pozycji i konieczna jest kolejna operacja w celu jego przemieszczenia.

Jeśli dziecko ma założony dren, dren może stać się za mały w miarę wzrostu dziecka i będzie wymagał wymiany. Ponieważ większość osób potrzebuje drenu do końca życia, może być konieczna więcej niż jedna wymiana.

Może sporadycznie dojść do krwawienia podczas umieszczania drenu. Może to powodować problemy z nerwami, takie jak osłabienie po jednej stronie. Istnieje również niewielkie ryzyko napadów padaczkowych po każdym rodzaju operacji mózgu.

U młodszych dzieci, zwłaszcza niemowląt, płyn mózgowo-rdzeniowy (CSF) może przepływać wzdłuż drenu, a nie przez niego, a płyn może przeciekać przez ranę skórną. Do zatrzymania wycieku będą potrzebne dodatkowe szwy.

Zablokowanie drenu

Zablokowanie drenu może być bardzo poważne, ponieważ może prowadzić do nagromadzenia się nadmiaru płynu w mózgu, co może powodować uszkodzenie mózgu. Spowoduje to objawy hydrocefali.

Konieczna będzie pilna operacja w celu wymiany wadliwego drenu.

Zakażenie drenu

Zakażenie drenu jest również stosunkowo częstym powikłaniem po operacji drenu. Zakażenia są bardziej prawdopodobne w ciągu kilku miesięcy po operacji.

Objawy zakażenia drenu mogą obejmować:

• zaczerwienienie i tkliwość wzdłuż linii drenu
• wysoka temperatura
• ból głowy
• wymioty
• sztywność karku
• ból brzucha, jeśli dren odprowadza do brzucha
• drażliwość lub senność u niemowląt

Skontaktuj się natychmiast z zespołem opieki, jeśli ty lub twoje dziecko masz te objawy.

Antybiotyki mogą być potrzebne do leczenia zakażenia, a w niektórych przypadkach może być konieczna operacja w celu wymiany drenu.

Karty ostrzegawcze dotyczące drenu

Karta jest przydatna w nagłych wypadkach medycznych, jeśli masz objawy zablokowania lub zakażenia.

Osoby zajmujące się twoim leczeniem będą wiedziały, że masz założony dren i sprawdzą, czy to on powoduje twoje objawy.

Powikłania endoskopowej trzeciej wentrikulostomii (ETV)

Endoskopowa trzecia wentrikulostomia (ETV) to operacja polegająca na utworzeniu małego otworu w dnie mózgu w celu odprowadzenia płynu mózgowo-rdzeniowego (CSF).

Możliwe powikłania po operacji ETV obejmują:

• otwór może się zamknąć
• mózg może nie być w stanie wchłonąć płynu mózgowo-rdzeniowego, który teraz przez niego odpływa
• może rozwinąć się infekcja – chociaż jest ona mniej prawdopodobna niż po operacji drenu
• może wystąpić krwawienie w mózgu – zwykle jest ono niewielkie

Jeśli wystąpi problem z otworem, możliwe będzie powtórzenie procedury lub konieczne będzie założenie drenu.

Inne ryzyko związane z ETV obejmuje problemy z nerwami, takie jak osłabienie po jednej stronie ciała, podwójne widzenie lub zaburzenia hormonalne. Większość problemów z nerwami ustąpi, ale istnieje niewielkie ryzyko trwałych problemów.

Istnieje również niewielkie ryzyko epilepsji oraz bardzo niewielkie ryzyko uszkodzenia naczynia krwionośnego w mózgu, co może być śmiertelne.