Dysleksja

Dysleksja to częsta trudność w nauce, która głównie powoduje problemy z czytaniem, pisaniem i ortografią.

Jest to specyficzna trudność w nauce, co oznacza, że powoduje problemy z pewnymi umiejętnościami używanymi do nauki, takimi jak czytanie i pisanie.

W przeciwieństwie do upośledzenia uczenia się, inteligencja nie jest dotknięta.

Szacuje się, że do 1 na 10 osób w Wielkiej Brytanii ma pewien stopień dysleksji.

Dysleksja to problem, który utrzymuje się przez całe życie i może stwarzać wyzwania na co dzień, ale dostępna jest pomoc, która może poprawić umiejętności czytania i pisania oraz pomóc osobom z tym problemem odnieść sukces w szkole i w pracy.

Jakie są oznaki dysleksji?

Oznaki dysleksji zwykle stają się widoczne, gdy dziecko rozpoczyna naukę w szkole i zaczyna bardziej skupiać się na nauce czytania i pisania.

Osoba z dysleksją może:

• czytać i pisać bardzo wolno
• mylić kolejność liter w słowach
• być zdezorientowana literami, które wyglądają podobnie i pisać litery w niewłaściwy sposób (np. "b" i "d")
• mieć słabą lub niespójną ortografię
• rozumieć informacje, gdy są przekazywane werbalnie, ale mieć trudności z informacjami, które są zapisane
• mieć trudności z wykonywaniem sekwencji poleceń
• męczyć się z planowaniem i organizacją

Ale osoby z dysleksją często mają dobre umiejętności w innych obszarach, takich jak kreatywne myślenie i rozwiązywanie problemów.

Przeczytaj więcej o objawach dysleksji.

Uzyskanie pomocy

Jeśli uważasz, że Twoje dziecko może mieć dysleksję, pierwszym krokiem jest porozmawianie z jego nauczycielem lub koordynatorem ds. specjalnych potrzeb edukacyjnych (SENCO) w szkole Twojego dziecka o Twoich obawach.

Mogą oni być w stanie zaoferować dodatkowe wsparcie, które pomoże Twojemu dziecku, jeśli to konieczne.

Jeśli Twoje dziecko nadal ma problemy pomimo dodatkowego wsparcia, Ty lub szkoła możecie rozważyć poproszenie o pogłębioną ocenę przez specjalistę w ocenie specyficznych trudności w nauce (SpLD), psychologa edukacyjnego lub logopedę.

Można to zorganizować przez szkołę, lub możesz poprosić o prywatną ocenę kontaktując się z:

Dorośli, którzy chcą zostać poddani ocenie pod kątem dysleksji, powinni skontaktować się z lokalnym lub krajowym stowarzyszeniem dysleksji w celu uzyskania porady.

Przeczytaj więcej o tym, jak diagnozuje się dysleksję.

Wsparcie dla osób z dysleksją

Jeśli Twoje dziecko ma dysleksję, prawdopodobnie będzie potrzebowało dodatkowego wsparcia edukacyjnego ze strony szkoły.

Przy odpowiednim wsparciu zwykle nie ma powodu, aby Twoje dziecko nie mogło chodzić do szkoły ogólnodostępnej, chociaż niewielka liczba dzieci może skorzystać z uczęszczania do szkoły specjalistycznej.

Techniki i wsparcie, które mogą pomóc Twojemu dziecku, obejmują:

• okazjonalne zajęcia indywidualne lub lekcje w małej grupie z nauczycielem specjalistą
• fonetyka (sposób uczenia dzieci rozpoznawania i przetwarzania mniejszych dźwięków, które składają się na słowa) w połączeniu z innymi technikami
• technologia, taka jak komputery i oprogramowanie do rozpoznawania mowy, które mogą ułatwić Twojemu dziecku czytanie i pisanie, gdy będzie trochę starsze

Szkoły i uczelnie muszą oferować wsparcie studentom z trudnościami w nauce, takimi jak dysleksja, i mieć dostęp do specjalistycznego personelu, który jest przeszkolony w pomaganiu studentom z specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Technologie wspomagające, takie jak oprogramowanie do rozpoznawania mowy, edytory tekstu i organizery elektroniczne, mogą być również przydatne dla dorosłych.

Pracodawcy są zobowiązani do wprowadzania rozsądnych dostosowań w miejscu pracy, aby pomóc osobom z dysleksją, na przykład pozwalając na więcej czasu na wykonywanie określonych zadań.

Przeczytaj więcej o tym, jak radzi się z dysleksją.

Grupy wsparcia

Są to niezależnie zarejestrowane organizacje charytatywne, które prowadzą warsztaty i pomagają w zapewnieniu lokalnego wsparcia i dostępu do informacji.

Co powoduje dysleksję?

Osoby z dysleksją mają trudności z rozpoznawaniem różnych dźwięków, które składają się na słowa i kojarzeniem ich z literami.

Dysleksja nie jest związana z ogólnym poziomem inteligencji. Dzieci i dorośli o każdym poziomie inteligencji mogą być dotknięci dysleksją.

Dokładna przyczyna dysleksji jest nieznana, ale często wydaje się, że występuje w rodzinach.

Uważa się, że pewne geny odziedziczone po rodzicach mogą działać razem w taki sposób, że wpływają na rozwój niektórych części mózgu we wczesnym życiu.

 Objawy Dysleksja 

Znaków i objawów dysleksji są różne u różnych osób. Każda osoba z tym schorzeniem będzie miała unikalny wzór mocnych i słabych stron.

Poniżej przedstawiono zarys niektórych z najczęstszych objawów dysleksji.

Dzieci w wieku przedszkolnym

W niektórych przypadkach możliwe jest wykrycie objawów dysleksji, zanim dziecko pójdzie do szkoły.

Objawy mogą obejmować:

• opóźniony rozwój mowy w porównaniu z innymi dziećmi w tym samym wieku (choć może to mieć wiele różnych przyczyn)
• problemy z mową, takie jak niemożność prawidłowego wymawiania długich słów i „mylenie” fraz (na przykład mówienie „hecilopter” zamiast „helicopter”, lub „beddy tear” zamiast „teddy bear”)
• problemy z wyrażaniem siebie za pomocą języka mówionego, takie jak niemożność przypomnienia sobie właściwego słowa do użycia lub nieprawidłowe układanie zdań
• małe zrozumienie lub docenienie rymowanych słów, takich jak „kot siedział na macie”, lub rymowanek
• trudności z nauką liter alfabetu lub brak zainteresowania nimi

Dzieci w szkole podstawowej

Objawy dysleksji zwykle stają się bardziej widoczne, gdy dzieci idą do szkoły i zaczynają bardziej skupiać się na nauce czytania i pisania.

Objawy dysleksji u dzieci w wieku 5 do 12 lat obejmują:

• problemy z nauką nazw i dźwięków liter
• pisownia, która jest nieprzewidywalna i niespójna
• mylenie liter, które wyglądają podobnie i pisanie liter w odwrotnej kolejności (na przykład pisanie „b” zamiast „d”)
• mylenie kolejności liter w słowach
• wolne czytanie lub popełnianie błędów podczas czytania na głos
• odpowiadanie na pytania ustnie, ale trudności z zapisaniem odpowiedzi
• trudności z wykonywaniem sekwencji poleceń
• trudności z nauką sekwencji, takich jak dni tygodnia lub alfabet
• wolna szybkość pisania
• słabe pismo ręczne
• problemy z kopiowaniem języka pisanego i zajmowanie więcej czasu niż normalnie na wykonywanie pisemnych prac
• słaba świadomość fonologiczna i umiejętności ataku na słowa

Świadomość fonologiczna

Świadomość fonologiczna to umiejętność rozpoznawania, że słowa składają się z mniejszych jednostek dźwięku (fonemów) i że zmiana i manipulowanie fonemami może tworzyć nowe słowa i znaczenia.

Dziecko z słabą świadomością fonologiczną może nie być w stanie prawidłowo odpowiedzieć na te pytania:

• Jakie dźwięki Twoim zdaniem tworzą słowo „hot” i czy różnią się one od dźwięków tworzących słowo „hat”?
• Jakie słowo byś miał, gdybyś zmienił dźwięk „p” w „pot” na dźwięk „h”?
• Ile słów możesz wymyślić, które rymują się ze słowem „cat”?

Umiejętności ataku na słowa

Młode dzieci z dysleksją mogą również mieć problemy z umiejętnościami ataku na słowa.

Jest to umiejętność rozumienia nieznanych słów poprzez szukanie mniejszych słów lub zbiorów liter, których dziecko wcześniej się nauczyło.

Na przykład, dziecko z dobrymi umiejętnościami ataku na słowa może przeczytać słowo „sunbathing” po raz pierwszy i uzyskać wyobrażenie o znaczeniu słowa, rozkładając je na „sun”, „bath” i „ing”.

Nastolatki i dorośli

Oprócz już wspomnianych problemów, objawy dysleksji u starszych dzieci i dorosłych mogą obejmować:

• słabo zorganizowane prace pisemne, które brakuje ekspresji (na przykład, nawet jeśli są bardzo dobrze zaznajomieni z danym tematem, mogą mieć problemy z wyrażeniem tej wiedzy na piśmie)
• trudności z planowaniem i pisaniem esejów, listów lub raportów
• trudności z przygotowywaniem się do egzaminów
• próby unikania czytania i pisania, kiedy tylko jest to możliwe
• trudności z robieniem notatek lub kopiowaniem
• słaba ortografia
• trudności z zapamiętywaniem rzeczy, takich jak PIN lub numer telefonu
• trudności z dotrzymywaniem terminów

Uzyskanie pomocy

Jeśli martwisz się postępami swojego dziecka w czytaniu i pisaniu, najpierw porozmawiaj z jego nauczycielem.

Jeśli Ty lub nauczyciel Twojego dziecka ma obawy, zabierz dziecko do lekarza rodzinnego, aby sprawdził, czy nie występują objawy jakichkolwiek podstawowych problemów zdrowotnych, takich jak problemy ze słuchem lub wzrokiem, które mogłyby wpływać na jego zdolność do nauki.

Jeśli Twoje dziecko nie ma żadnych oczywistych podstawowych problemów zdrowotnych, które wyjaśniałyby jego trudności w nauce, konieczne może być wypróbowanie różnych metod nauczania.

Możesz również poprosić o ocenę, aby zidentyfikować wszelkie specjalne potrzeby, jakie mogą mieć.

Przeczytaj więcej o diagnozowaniu dysleksji.

Powiązane problemy

Niektórzy ludzie z dysleksją mają również inne problemy, które nie są bezpośrednio związane z czytaniem lub pisaniem.

Obejmują one:

• trudności z liczbami (dyskalulia)
• słaba pamięć krótkotrwała
• problemy z koncentracją i krótki okres uwagi, w tym zaburzenie deficytu uwagi i nadpobudliwości (ADHD)
• słaba organizacja i zarządzanie czasem
• problemy z koordynacją fizyczną, takie jak zaburzenie koordynacji ruchowej (dyspraksja)

 Diagnoza Dysleksja 

Im wcześniej u dziecka z dysleksją zostanie postawiona diagnoza, tym skuteczniejsze mogą być interwencje edukacyjne.

Ale rozpoznanie dysleksji u małych dzieci może być trudne zarówno dla rodziców, jak i nauczycieli, ponieważ objawy nie zawsze są oczywiste.

Jeśli martwisz się o swoje dziecko

Jeśli masz obawy dotyczące postępów dziecka w czytaniu i pisaniu, najpierw porozmawiaj z jego nauczycielem. Możesz również spotkać się z innymi pracownikami szkoły.

Jeśli nadal istnieją obawy, zabierz dziecko do lekarza rodzinnego. Może się okazać, że dziecko ma problemy zdrowotne, które wpływają na jego zdolność do czytania lub pisania.

Na przykład, może mieć:

• problemy ze wzrokiem, takie jak krótkowzroczność lub zez
• problemy ze słuchem spowodowane schorzeniem takim jak wydzielnicze zapalenie ucha środkowego
• inne schorzenia, takie jak zaburzenie z deficytem uwagi i nadpobudliwością (ADHD)

Jeśli twoje dziecko nie ma żadnych oczywistych podstawowych problemów zdrowotnych, które wyjaśniałyby jego trudności w nauce, może się okazać, że nie odnosi ono zbyt dużych sukcesów w stosowanej metodzie nauczania i może być potrzebne inne podejście.

Ocena dysleksji

Jeśli nadal istnieją obawy dotyczące postępów dziecka po otrzymaniu dodatkowych zajęć i wsparcia, warto rozważyć przeprowadzenie diagnostycznej oceny dysleksji.

Może ją przeprowadzić psycholog edukacyjny lub odpowiednio wykwalifikowany nauczyciel specjalista ds. dysleksji.

Będą oni mogli wspierać Ciebie, Twoje dziecko i nauczycieli dziecka, pomagając w lepszym zrozumieniu trudności w nauce dziecka i sugerując interwencje, które mogą mu pomóc.

Zlecenie oceny

Istnieje kilka sposobów na zlecenie oceny dla Twojego dziecka, choć czasami może to być czasochłonne i frustrujące.

Pierwszym krokiem jest spotkanie z nauczycielem dziecka i koordynatorem ds. specjalnych potrzeb edukacyjnych (SENCO) szkoły, aby porozmawiać o swoich obawach i wszelkich interwencjach, które zostały już podjęte.

Jeśli Twoje dziecko nadal ma trudności pomimo interwencji, możesz poprosić o skierowanie go na ocenę przez psychologa edukacyjnego lokalnej władzy lub innego specjalistę ds. dysleksji.

Możesz również bezpośrednio skontaktować się z niezależnym psychologiem edukacyjnym lub innym odpowiednio wykwalifikowanym specjalistą. 

Możesz również skontaktować się z krajowym lub lokalnym stowarzyszeniem ds. dysleksji, aby uzyskać pomoc w zorganizowaniu oceny.

Procedura oceny

Przed przeprowadzeniem oceny, Tobie i szkole Twojego dziecka może zostać przesłany kwestionariusz, w którym zapytano o Twoje dziecko i związane z nim kwestie, takie jak:

• ogólny stan zdrowia
• jak dobrze radzi sobie z pewnymi zadaniami
• co Twoim zdaniem należy zmienić

Ocena sama w sobie może obejmować obserwację dziecka w jego środowisku edukacyjnym, rozmowę z kluczowymi osobami zaangażowanymi w naukę dziecka oraz poproszenie dziecka o udział w serii testów.

Testy te mogą badać:

• umiejętności czytania i pisania dziecka
• rozwój językowy i słownictwo
• logiczne myślenie
• pamięć
• szybkość, z jaką dziecko przetwarza informacje wzrokowe i słuchowe (dźwiękowe)
• umiejętności organizacyjne
• podejścia do nauki

Przeczytaj o radzeniu sobie z dysleksją, aby uzyskać więcej informacji o interwencjach edukacyjnych, które mogą pomóc.

Co dzieje się później

Po ocenie Twojego dziecka otrzymasz raport, w którym opisane zostaną jego mocne i słabe strony, wraz z rekomendacjami dotyczącymi tego, co można zrobić, aby poprawić obszary, z którymi ma trudności.

W niewielkiej liczbie przypadków, gdy trudności dziecka nie ustępują, a postępy nie są widoczne, możesz poprosić lokalną radę o przeprowadzenie pełniejszej oceny, która obejmuje wszystkie aspekty rozwoju dziecka, zwanej oceną edukacyjną, zdrowotną i opiekuńczą (EHC).

Jeśli ocena wykaże, że Twoje dziecko potrzebuje większego wsparcia edukacyjnego, może zostać opracowany dla niego plan edukacyjny, znany jako plan edukacyjny, zdrowotny i opiekuńczy (EHC).

Określa on potrzeby edukacyjne dziecka i wsparcie wymagane do zaspokojenia tych potrzeb w dokumencie, który jest formalnie przeglądany co roku.

 Zarządzanie Dysleksją 

Chociaż dysleksja jest problemem na całe życie, istnieje wiele specjalistycznych interwencji edukacyjnych, które mogą pomóc dzieciom w czytaniu i pisaniu.

Interwencje te są na ogół najskuteczniejsze, gdy są rozpoczynane w młodym wieku.

Rodzaj i zakres potrzebnej interwencji będzie zależał od stopnia trudności dziecka.

Szkoła dziecka może opracować i wdrożyć indywidualny plan działania.

Większość szkół podstawowych powinna być w stanie zaoferować odpowiednie interwencje dla dziecka, chociaż niewielka liczba dzieci może skorzystać z uczęszczania do specjalistycznej szkoły.

Interwencje edukacyjne

Dostępnych jest wiele interwencji i programów edukacyjnych dla dzieci z dysleksją.

Mogą one obejmować regularne zajęcia w małych grupach z asystentem wspierającym naukę, który realizuje zadania przygotowane przez nauczycieli, aż po indywidualne lekcje z nauczycielem specjalistą.

Interwencje mogą koncentrować się na umiejętnościach fonologicznych, czyli zdolności do identyfikowania i przetwarzania dźwięków słów. Interwencje te są często określane jako nauka fonetyczna.

Interwencje w zakresie nauki fonetycznej mogą obejmować uczenie dziecka:

• rozpoznawania i identyfikowania dźwięków w słowach wypowiadanych (na przykład pomaganie im w rozpoznawaniu, że nawet krótkie słowa, takie jak „hat”, składają się w rzeczywistości z 3 dźwięków: „h”, „a” i „t”)
• łączenia liter w celu tworzenia słów, a z czasem używania słów do tworzenia bardziej złożonych zdań
• monitorowania własnego zrozumienia podczas czytania (na przykład zachęcanie ich do zadawania pytań, jeśli zauważą luki w swoim zrozumieniu)

Interwencje te powinny być idealnie realizowane w sposób wysoce ustrukturyzowany, z postępami w małych krokach i powinny obejmować regularne ćwiczenie tego, czego się nauczono.

Zaleca się, aby dziecko było uczone w sposób multisensoryczny, gdzie używa kilku zmysłów jednocześnie.

Przykładem nauczania multisensorycznego jest uczenie dziecka widzenia litery „a”, nazywania jej nazwy i dźwięku oraz pisania jej w powietrzu, wszystko w tym samym czasie.

Jak możesz pomóc swojemu dziecku

Jako rodzic możesz nie wiedzieć, jak najlepiej pomóc swojemu dziecku.

Czytaj swojemu dziecku

Poprawi to jego słownictwo i umiejętności słuchania, a także zachęci do zainteresowania książkami.

Dzielcie się czytaniem

Czytajcie razem część książki, a następnie omówcie, co się dzieje lub co może się wydarzyć.

Naduczenie się

Możesz się znudzić czytaniem ulubionej książki dziecka raz za razem, ale powtarzanie wzmocni jego zrozumienie i sprawi, że zapozna się z tekstem.

Czytanie w ciszy

Dzieci potrzebują również szansy na czytanie samodzielne, aby zachęcić do niezależności i płynności.

Uczyń czytanie przyjemnością

Czytanie powinno być przyjemnością, a nie obowiązkiem. Używaj książek o tematach, które interesują Twoje dziecko i upewnij się, że czytanie odbywa się w zrelaksowanym i komfortowym otoczeniu.

Rodzice odgrywają również znaczącą rolę w budowaniu pewności siebie dziecka, dlatego ważne jest, aby zachęcać i wspierać dziecko w procesie uczenia się.

Technologia dla dzieci

Wiele dzieci z dysleksją czuje się bardziej komfortowo pracując przy komputerze niż przy zeszycie ćwiczeń.

Może to być spowodowane tym, że komputer wykorzystuje środowisko wizualne, które lepiej odpowiada ich metodzie uczenia się i pracy.

Programy do przetwarzania tekstu również mogą być przydatne, ponieważ mają korektor pisowni i funkcję autokorekty, które mogą wskazywać błędy w pisaniu dziecka.

Większość przeglądarek internetowych i programów do przetwarzania tekstu ma również funkcje zamiany tekstu na mowę, gdzie komputer czyta tekst wyświetlany na ekranie.

Oprogramowanie do rozpoznawania mowy może być również używane do tłumaczenia tego, co mówi osoba, na tekst pisany.

To oprogramowanie może być przydatne dla dzieci z dysleksją, ponieważ ich umiejętności werbalne są często lepsze niż umiejętności pisania.

Dostępnych jest również wiele edukacyjnych aplikacji interaktywnych, które mogą zapewnić dziecku bardziej angażujący sposób uczenia się tematu, zamiast po prostu czytania z podręcznika.

Dorośli

Wiele porad i technik stosowanych w celu pomocy dzieciom z dysleksją ma również zastosowanie dla dorosłych.

Korzystanie z technologii, takiej jak edytory tekstu i organizery elektroniczne, może pomóc w pisaniu i organizowaniu codziennych czynności.

Przydatne może być stosowanie podejścia multisensorycznego do nauki. Na przykład, możesz użyć dyktafonu do nagrania wykładu, a następnie odsłuchać go podczas czytania notatek.

Może być również przydatne rozbijanie dużych zadań i czynności na mniejsze kroki.

Jeśli musisz opracować plan lub zrobić notatki na określony temat, możesz uznać za przydatne stworzenie mapy myśli, zamiast pisania listy.

Mapy myśli to diagramy, które wykorzystują obrazy i słowa kluczowe do stworzenia wizualnej reprezentacji tematu lub planu.

Dostosowania w pracy

Jeśli pracujesz, poinformuj swojego pracodawcę, że masz dysleksję, ponieważ jest on prawnie zobowiązany do wprowadzenia rozsądnych dostosowań w miejscu pracy, aby Ci pomóc.

Przykłady rozsądnych dostosowań mogą obejmować:

• zapewnienie Ci technologii wspomagającej, takiej jak dyktafony lub oprogramowanie zamieniające mowę na tekst
• przekazywanie instrukcji werbalnie, a nie pisemnie
• umożliwienie Ci dodatkowego czasu na zadania, które sprawiają Ci szczególne trudności
• zapewnienie Ci informacji w formatach, które są dla Ciebie dostępne