Zaćma u dzieci

Zaćma występuje, gdy zmiany w soczewce oka powodują, że staje się ona mniej przezroczysta (czysta). To powoduje zamglone lub niewyraźne widzenie.

Soczewka to przezroczysta struktura znajdująca się tuż za źrenicą (czarną kropką w środku oka).

Pozwala ona światłu przechodzić do światłoczułej warstwy tkanki z tyłu oka (siatkówki).

Zaćma najczęściej dotyka osoby starsze (zaćma związana z wiekiem), ale niektóre dzieci rodzą się z zaćmą.

Dzieci mogą również rozwinąć ją w młodym wieku. Nazywa się to zaćmą u dzieci.

Zaćma u dzieci jest często określana jako:

• zaćma wrodzona – zaćma obecna przy urodzeniu lub krótko po nim
• zaćma rozwojowa, niemowlęca lub młodzieńcza – zaćma zdiagnozowana u starszych niemowląt lub dzieci

Zaćma u niemowląt i dzieci jest rzadka. W Wielkiej Brytanii około 3 do 4 na każde 10 000 niemowląt rodzi się z zaćmą.

Objawy zaćmy u dzieci

U dzieci zaćma może dotyczyć 1 lub obu oczu.

Zamglone plamy w soczewce czasami mogą się powiększać i może ich przybywać, co powoduje postępujące pogorszenie wzroku u dziecka.

Oprócz słabego wzroku, zaćma może również powodować „wędrujące oczy” i zez, gdzie oczy skierowane są w różnych kierunkach. 

Gdy twoje dziecko jest bardzo małe, trudno może być zauważyć objawy zaćmy.

Jednak oczy twojego dziecka będą rutynowo badane podczas badania przesiewowego noworodka w ciągu 72 godzin od urodzenia, a następnie, gdy będzie miało od 6 do 8 tygodni.

Jeśli podejrzewa się zaćmę wrodzoną podczas badania noworodka, specjalista okulista obejrzy twoje dziecko w ciągu 2 tygodni od badania.

Jeśli podejrzewa się zaćmę wrodzoną podczas badania w wieku 6 do 8 tygodni, specjalista okulista obejrzy twoje dziecko do 11 tygodnia życia.

Czasami zaćma może rozwinąć się u dzieci po tych badaniach przesiewowych.

Szczególnie ważne jest szybkie wykrycie zaćmy u dzieci, ponieważ wczesne leczenie może zmniejszyć ryzyko długotrwałych problemów ze wzrokiem.

Powinieneś skonsultować się z lekarzem rodzinnym lub powiedzieć pielęgniarce środowiskowej, jeśli masz jakiekolwiek obawy dotyczące wzroku twojego dziecka.

Przeczytaj więcej o objawach zaćmy u dzieci oraz diagnozowaniu zaćmy u dzieci.

Co powoduje zaćmę u dzieci?

Istnieje wiele powodów, dla których dziecko może urodzić się z zaćmą lub rozwinąć ją, gdy jest jeszcze małe.

Ale w wielu przypadkach nie można ustalić dokładnej przyczyny.

Możliwe przyczyny obejmują:

• wadę genetyczną odziedziczoną po rodzicach dziecka, która spowodowała nieprawidłowy rozwój soczewki
• niektóre schorzenia genetyczne, w tym zespół Downa
• niektóre infekcje, które matka nabawiła się w czasie ciąży, w tym różyczkę i ospę wietrzną
• uraz oka po urodzeniu

Przeczytaj więcej o przyczynach zaćmy u dzieci.

Jak leczona jest zaćma u dzieci?

Zaćma u dzieci często nie jest poważna i ma niewielki lub żaden wpływ na ich wzrok.

Ale jeśli zaćma wpływa na wzrok twojego dziecka, może spowolnić lub zatrzymać prawidłowy rozwój wzroku.

W takich przypadkach zwykle zaleca się jak najszybsze usunięcie chorej soczewki (lub soczewek).

Przywrócenie zdolności ogniskowania soczewki jest tak ważne, jak operacja jej usunięcia.

Chora soczewka czasami może zostać zastąpiona sztuczną soczewką podczas operacji. Ale częściej dziecko po operacji nosi soczewki kontaktowe lub okulary, aby skompensować usuniętą soczewkę.

Trudno jest dokładnie przewidzieć, jak bardzo poprawi się wzrok twojego dziecka po leczeniu. Prawdopodobnie zawsze będzie istniał pewien stopień osłabienia wzroku w dotkniętym oku (lub oczach).

Ale wiele dzieci urodzonych z zaćmą u dzieci nie dorasta z poważnymi problemami ze wzrokiem.

Przeczytaj więcej o leczeniu zaćmy u dzieci.

Jakie jest ryzyko?

Zaćma, która wpływa na wzrok i nie jest szybko leczona, czasami może spowodować nieodwracalne uszkodzenie wzroku, w tym trwałe lenistwo oka, a nawet ślepota w ciężkich przypadkach.

Operacja zaćmy jest zazwyczaj udana i wiąże się z niskim ryzykiem poważnych powikłań.

Najczęstszym ryzykiem związanym z operacją zaćmy jest stan, który może wpływać na sztuczne implanty soczewek, zwany zmętnieniem tylnej torebki (PCO), który powoduje powrót zamglonego widzenia.

Innym ważnym ryzykiem operacji jest jaskra, czyli wzrost ciśnienia wewnątrz oka.

Bez skutecznego leczenia jaskra może spowodować nieodwracalne uszkodzenie kluczowych struktur oka.

Chociaż niektóre z możliwych powikłań operacji zaćmy mogą wpływać na wzrok twojego dziecka, często można je leczyć lekami lub kolejną operacją.

Przeczytaj więcej o powikłaniach zaćmy u dzieci.

Czy można zapobiec zaćmie u dzieci?

Zazwyczaj nie można zapobiec zaćmie, zwłaszcza tej dziedzicznej (występującej w rodzinie).

Ale przestrzeganie zaleceń położnej lub lekarza rodzinnego w celu uniknięcia infekcji w czasie ciąży (w tym upewnienie się, że wszystkie szczepienia są aktualne przed zajściem w ciążę) może zmniejszyć prawdopodobieństwo urodzenia dziecka z zaćmą.

Jeśli wcześniej urodziłeś dziecko z zaćmą u dzieci i planujesz kolejną ciążę, możesz porozmawiać z lekarzem rodzinnym o tym, czy poradnictwo genetyczne byłoby odpowiednie.

Poradnictwo genetyczne może pomóc parom, które mogą być narażone na przekazanie dziedzicznej choroby swojemu dziecku.

Przeczytaj więcej o infekcjach w czasie ciąży oraz badaniach genetycznych i genomowych.

Informacje o twoim dziecku

Jeśli twoje dziecko miało zaćmę, twój zespół kliniczny przekaże informacje o nim do Krajowego Rejestru Wrodzonych Anomalii i Rzadkich Chorób (NCARDRS).

Pomaga to naukowcom szukać lepszych sposobów zapobiegania i leczenia tego schorzenia. Możesz w dowolnym momencie zrezygnować z rejestru.

 Objawy Zaćma u dzieci 

Objawy zaćmy u dzieci mogą się różnić w zależności od stopnia zmętnienia soczewki, miejsca zmętnienia w soczewce oraz tego, czy dotyczy ona jednego czy obu oczu.

Gdy twoje dziecko jest bardzo małe, trudno zauważyć oznaki zaćmy.

Jednak oczy twojego dziecka będą rutynowo badane w ciągu 72 godzin od urodzenia, a następnie ponownie w wieku 6–8 tygodni jako część badań przesiewowych noworodków i niemowląt.

Czasami zaćma może rozwinąć się u dzieci po tych badaniach przesiewowych.

Sygnały, że twoje dziecko mogło rozwinąć zaćmę, mogą obejmować:

• słabe widzenie – możesz zauważyć, że twoje dziecko ma trudności z rozpoznawaniem i śledzeniem wzrokiem obiektów lub osób
• szybkie, niekontrolowane ruchy oczu lub „kołysanie” oczami – znane jako nyktagmus
• oczy skierowane w różnych kierunkach – znane jako zez
• biała lub szara źrenica – może to być również oznaką innych poważnych schorzeń, takich jak siatkówczak, i powinna zostać natychmiast sprawdzona przez lekarza

Twoje dziecko może również mieć trudności z widzeniem w jasnym świetle lub w przypadku odblasków.

Kiedy szukać porady medycznej

Odwiedź lekarza rodzinnego lub powiedz swojemu pielęgniarzowi środowiskowemu, jeśli masz jakiekolwiek obawy dotyczące wzroku twojego dziecka na jakimkolwiek etapie.

Lekarz rodzinny zbada oczy twojego dziecka i w razie potrzeby skieruje je do specjalisty okulisty w celu przeprowadzenia dalszych badań i leczenia.

Przeczytaj o diagnozowaniu zaćmy u dzieci.

 Przyczyny Zaćma u dzieci 

Istnieje wiele powodów, dla których dziecko może urodzić się z zaćmą lub rozwinąć ją w młodym wieku.

Jednak w wielu przypadkach nie jest możliwe ustalenie dokładnej przyczyny.

Poniżej opisano niektóre z głównych przyczyn zaćmy u dzieci.

Geny i schorzenia genetyczne

Zaćma obecna od urodzenia (zaćma wrodzona) jest czasami spowodowana przekazaniem dziecku wadliwego genu od rodziców.

Ta wada oznacza, że soczewka nie rozwija się prawidłowo.

Szacuje się, że w około 1 na 5 przypadków tego schorzenia występuje wywiad rodzinny zaćmy wrodzonej.

Najnowsze badania sugerują, że przyczyny genetyczne odpowiadają za większość przypadków obustronnej zaćmy wrodzonej w Wielkiej Brytanii.

Zaćma może być również związana ze schorzeniami spowodowanymi nieprawidłowościami chromosomów, takimi jak zespół Downa.

Chromosomy to części komórek ciała, które przenoszą geny.

Infekcje w czasie ciąży

Zaćma wrodzona może być również spowodowana infekcjami, które matka nabawiła się w czasie ciąży.

Główne infekcje związane ze zwiększonym ryzykiem zaćmy wrodzonej obejmują:

• różyczkę (odra niemiecka) – infekcję wirusową, która może powodować czerwoną, różowo-plamistą wysypkę skórną
• toksoplazmozę – infekcję pasożytniczą, którą można zarazić się, spożywając skażoną żywność, wodę lub glebę z odchodami zarażonych kotów
• wirus cytomegalii (CMV) – powszechny wirus, który może powodować objawy grypopodobne
• ospę wietrzną – łagodne, ale wysoce zaraźliwe schorzenie spowodowane wirusem ospy wiatrowej
• wirus opryszczki pospolitej – wirus, który często powoduje opryszczkę wargową

Przyczyny zaćmy nabytej

Zaćma, która rozwija się u dzieci po urodzeniu, jest znana jako zaćma nabyta, dziecięca lub młodzieńcza.

Przyczyny tego typu zaćmy mogą obejmować:

• galaktozemię – gdzie cukier galaktoza (który pochodzi głównie z laktozy, cukru w mleku) nie może być rozkładany przez organizm
• cukrzycę – przewlekłe schorzenie, które powoduje, że poziom cukru we krwi staje się zbyt wysoki
• uraz oka – w wyniku urazu oka lub operacji oka
• toksokariozę – rzadką infekcję pasożytniczą, która czasami może zarażać oczy, rozprzestrzeniając się od zwierząt do ludzi przez ich zakażone odchody

Jednak większość z tych problemów jest albo rzadka, albo zwykle nie powoduje rozwoju zaćmy u dzieci.

 Diagnoza Zaćma u dzieci 

Ważne jest, aby zaćma u dzieci została zdiagnozowana jak najwcześniej. Wczesne leczenie może znacznie zmniejszyć ryzyko długotrwałych problemów ze wzrokiem.

Badania przesiewowe noworodków

Wszystkim rodzicom oferuje się badanie fizykalne noworodka w ciągu 72 godzin od urodzenia, a następnie ponownie, gdy dziecko ma 6 do 8 tygodni.

Zaćma u dzieci jest jedną z chorób, na które badane są noworodki podczas badania fizykalnego noworodka.

Oczy dziecka są badane poprzez ocenę ich wyglądu i sposobu, w jaki się poruszają.

Jeśli oko dziecka wygląda na zmętniałe, może to być znak, że ma zaćmę.

Ważną częścią badania jest poszukiwanie „odruchu czerwonego” za pomocą jasnego światła.

Odruch czerwony to odbicie od tylnej części oka, podobne do efektu czerwonych oczu, który czasami występuje w fotografii z fleszem.

Brak odruchu czerwonego lub słaby odruch może oznaczać, że w soczewce występuje zmętnienie.

Badania wzroku u starszych niemowląt i dzieci

Chociaż zaćma może występować od urodzenia (wrodzona), czasami rozwija się dopiero u starszego dziecka.

Skonsultuj się z lekarzem rodzinnym lub powiedz pielęgniarce środowiskowej, jeśli masz jakiekolwiek obawy dotyczące wzroku dziecka na jakimkolwiek etapie.

Powinieneś również upewnić się, że Twoje dziecko ma regularne badania wzroku, aby sprawdzić, czy nie występują problemy ze wzrokiem.

Wszystkie dzieci poniżej 16 roku życia mają prawo do bezpłatnych badań wzroku, które powinny odbywać się co 2 lata.

Przeczytaj więcej o badaniach wzroku u dzieci.

Skierowanie do specjalisty

Jeśli uważa się, że Twoje dziecko może mieć zaćmę, zazwyczaj zostanie skierowane do szpitala, aby jak najszybciej zobaczył okulistę.

Okulista to lekarz specjalizujący się w chorobach oczu i ich leczeniu.

Przed badaniem dziecka przez okulistę, do oczu dziecka zostaną podane krople, aby rozszerzyć źrenice.

Chociaż krople mogą szczypać, nie uszkodzą oczu dziecka, a ich działanie ustąpi po kilku godzinach.

Okulista zbada oczy dziecka za pomocą instrumentów medycznych, które mają światło na jednym końcu i wytwarzają powiększony obraz oka.

Do oczu dziecka świeci się jasnym światłem, co pozwala okulistowi zajrzeć do środka.

Zdiagnozuje zaćmę, jeśli zobaczy ją w soczewce.

Jeśli u dziecka zdiagnozowano zaćmę, okulista omówi z Tobą opcje leczenia.

 Leczenie Zaćma u dzieci 

Czy Twoje dziecko potrzebuje operacji zaćmy, zależy w dużej mierze od tego, czy jego wzrok jest dotknięty.

Jeśli zaćma nie powoduje żadnych problemów, natychmiastowe leczenie może nie być konieczne.

Zamiast tego Twoje dziecko może potrzebować jedynie regularnych badań kontrolnych w celu monitorowania wzroku.

Jeśli wzrok Twojego dziecka jest dotknięty zaćmą, zazwyczaj będzie potrzebować operacji w celu usunięcia zmętniałej soczewki (lub soczewek), a następnie długotrwałego stosowania okularów lub soczewek kontaktowych.

Ponieważ zaćma u dzieci jest rzadka, trudno przewidzieć, o ile leczenie poprawi wzrok dziecka.

Wiele dzieci prawdopodobnie będzie miało osłabiony wzrok w dotkniętym oku (lub oczach), nawet po leczeniu, chociaż większość będzie mogła chodzić do zwykłych szkół i prowadzić pełne życie.

Operacja zaćmy

Operacja zaćmy u niemowląt i dzieci będzie odbywać się w szpitalu w znieczuleniu ogólnym, co oznacza, że Twoje dziecko będzie nieprzytomne podczas operacji.

Operacja, która zazwyczaj trwa od 1 do 2 godzin, zostanie przeprowadzona przez okulistę, lekarza specjalizującego się w leczeniu chorób oczu.

Jeśli zaćma występuje od urodzenia, operacja zostanie przeprowadzona jak najszybciej, zwykle od 1 do 2 miesięcy po urodzeniu dziecka.

Przed operacją okulista zastosuje krople do oka, aby rozszerzyć (rozszerzyć) źrenicę.

Na powierzchni oka (rogówce) wykonane jest bardzo małe nacięcie, a zmętniała soczewka jest usuwana.

W niektórych przypadkach podczas operacji wszczepiana jest przezroczysta soczewka z tworzywa sztucznego zwana soczewką wewnątrzgałkową (IOL) lub implantem wewnątrzgałkowym, aby zastąpić usuniętą soczewkę. Dzieje się tak, ponieważ oko nie może skupić się bez soczewki.

Jednak u niemowląt i małych dzieci częściej stosuje się zewnętrzne soczewki kontaktowe lub okulary (jeśli oba oczy są dotknięte), aby skompensować usunięcie soczewki.

Zostaną one dopasowane tydzień lub dwa po operacji. 

Większość okulistów zaleca stosowanie soczewek kontaktowych lub okularów u dzieci poniżej 12 miesiąca życia w czasie operacji.

Dzieje się tak, ponieważ istnieje większe ryzyko powikłań i konieczności przeprowadzenia kolejnej operacji u niemowląt, którym wszczepiono IOL.

Po zakończeniu operacji nacięcie w oku dziecka zostanie zwykle zamknięte szwami, które stopniowo się rozpuszczą.

Po operacji

Po operacji na oko dziecka zostanie nałożony opatrunek lub przezroczysta osłona, aby je chronić.

Większość dzieci będzie musiała pozostać w szpitalu na noc, aby można było monitorować ich powrót do zdrowia.

Jeśli Twoje dziecko ma zaćmę w obu oczach (zaćma obustronna), okulista zazwyczaj operuje każde oko osobno, aby zmniejszyć ryzyko powikłań wpływających na oba oczy.

Ty i Twoje dziecko będziecie mogli wrócić do domu między operacjami. Druga operacja zwykle odbywa się w ciągu tygodnia od pierwszej.

Otrzymasz krople do oczu, które będziesz podawać dziecku w domu. Krople pomagają zmniejszyć obrzęk i zaczerwienienie (stan zapalny) oka.

Będziesz musiał wkładać je do oka dziecka co 2 do 4 godzin. Zostaniesz poinstruowany, jak to zrobić przed opuszczeniem szpitala.

Przeczytaj więcej o powikłaniach zaćmy u dzieci

Dalsze leczenie

Większość dzieci będzie potrzebować okularów lub soczewek kontaktowych po operacji zaćmy.

Dzieje się tak, ponieważ wzrok w leczonym oku lub oczach będzie niewyraźny, ponieważ nie będą już mogły prawidłowo skupiać się samodzielnie.

Przywrócenie zdolności skupiania soczewki zaćmy jest tak ważne, jak sama operacja jej usunięcia.

Okulary lub soczewki kontaktowe będą zwykle potrzebne również wtedy, gdy zostanie wszczepiona sztuczna soczewka, aby umożliwić dziecku skupienie się na bliższych przedmiotach.

Dzieje się tak, ponieważ sztuczne soczewki zwykle mogą skupiać się tylko na odległych przedmiotach.

Okulary lub soczewki kontaktowe zostaną zwykle dopasowane kilka tygodni po operacji, zwykle przez specjalistę od wzroku zwanego optometrystą.

Doradzi on, jak często należy wymieniać soczewki kontaktowe (zwykle codziennie) i nauczy, jak to robić.

Twoje dziecko będzie nadal przechodzić regularne badania kontrolne po operacji, aby monitorować jego wzrok.

W miarę rozwoju wzroku dziecka z wiekiem można dostosować moc soczewek kontaktowych lub okularów.

Noszenie klapki

W prawie wszystkich przypadkach zaćmy jednostronnej (gdzie dotknięte jest 1 oko) i jeśli dziecko z zaćmą obustronną ma słabszy wzrok w 1 oku, optometrysta może zalecić noszenie tymczasowej klapki na mocniejsze oko. Nazywa się to terapią okluzją.

Celem terapii okluzją jest poprawa wzroku w słabszym oku poprzez zmuszenie mózgu do rozpoznawania sygnałów wzrokowych z tego oka, które wcześniej mógł ignorować. 

Bez leczenia większość dzieci z zaćmą jednostronną nie będzie w stanie rozwinąć dobrego wzroku w operowanym oku.

Ortoptyści to specjaliści pracujący w szpitalach, którzy są często opisywani jako fizjoterapeuci dla oczu. Oceniają funkcję wzroku.

Twój ortoptysta powie Ci, kiedy Twoje dziecko powinno nosić klapkę i jak długo może to potrwać.

Będzie to zależało od rodzaju zaćmy, którą miał Twoje dziecko, i od tego, jak słaby jest jego wzrok.

Noszenie klapki może być nieprzyjemnym doświadczeniem dla Twojego dziecka i będzie potrzebować dużo zachęty, aby ją nosić.

 Komplikacje Zaćma u dzieci 

Operacja zaćmy jest zwykle bardzo udana, ale u niektórych dzieci mogą wystąpić powikłania i konieczna będzie dalsza terapia.

Nawet jeśli zaćma u dziecka zostanie pomyślnie usunięta podczas operacji, jego wzrok może być nadal dotknięty innymi schorzeniami oczu.

Na przykład, leniwe oko może wystąpić, jeśli w jednym oku widzenie jest słabsze.

Mózg ignoruje sygnały wzrokowe pochodzące ze słabszego oka, co prowadzi do niewłaściwego rozwoju wzroku w dotkniętym oku.

Leniwe oko będzie wymagało dalszego leczenia, zwykle noszenia nakładki na mocniejsze oko, chociaż nie zawsze uda się w pełni skorygować problem.

Zamglone widzenie

Jeśli Twojemu dziecku wszczepiono sztuczną soczewkę podczas operacji zaćmy, głównym ryzykiem jest stan zwany zmętnieniem tylnej torebki (PCO).

Polega to na tym, że część torebki soczewki ( „kieszeni”, w której znajduje się soczewka) grzeje się i powoduje zamglone widzenie.

Nie jest to powrót zaćmy, ale jest spowodowane wzrostem komórek na sztucznej soczewce.

PCO jest powszechne po operacji zaćmy, w której wszczepiono sztuczną soczewkę, i zwykle rozwija się w ciągu 4 do 12 miesięcy od operacji.

Jeśli u Twojego dziecka rozwinie się PCO, może być konieczna kolejna operacja, aby to skorygować.

Można zastosować laserową korekcję wzroku, w której wiązki energii przecinają część oka.

Podczas zabiegu usunięta zostanie zamglona część torebki soczewki, pozostawiając wystarczająco dużo, aby nadal utrzymać sztuczną soczewkę na miejscu.

Zabieg powinien trwać około 15 minut, a wzrok powinien się poprawić natychmiast lub w ciągu kilku dni.

Ponieważ nie są wymagane nacięcia chirurgiczne ani szwy, Twoje dziecko zazwyczaj może powrócić do normalnej aktywności od razu.

Inne komplikacje

Inne komplikacje, które mogą wystąpić po operacji usunięcia zaćmy u dzieci, obejmują:

Jaskra

Jaskra to stan, w którym na wzrok wpływa zwiększone ciśnienie wewnątrz oka.

Brak skutecznego leczenia jaskry może spowodować nieodwracalne uszkodzenie kluczowych struktur oka i ślepotę.

Jest to ryzyko przez całe życie dla dzieci, które przeszły operację zaćmy, dlatego ciśnienie wewnątrzgałkowe tych dzieci powinno być mierzone co najmniej raz w roku przez optometrystę przez resztę życia.

Zez

A zez to stan, w którym oczy patrzą w różnych kierunkach.

Nieprawidłowości źrenicy

Może to obejmować owalny kształt źrenicy. Jest to powszechne i zwykle nie wpływa na wzrok.

Odwarstwienie siatkówki

Odwarstwienie siatkówki to stan, w którym na wzrok wpływa oddzielenie siatkówki (warstwy komórek wrażliwych na światło wyściełającej tylną część oka) od wewnętrznej ściany oka.

Obrzęk plamki cystoidalnej

Polega to na gromadzeniu się płynu między warstwami siatkówki, czasami wpływającym na wzrok.

Infekcja

Może to obejmować zapalenie śródbłony naczyniowej, rzadką infekcję bakteryjną.

W wielu przypadkach leczenie tych problemów, jeśli się pojawią, będzie wymagało leków lub dalszej operacji.

Kiedy szukać porady medycznej

Należy natychmiast skontaktować się ze szpitalem, w którym przeprowadzono operację, jeśli u Twojego dziecka wystąpi:

• jakiekolwiek objawy bólu
• krwawienie
• duża ilość wydzieliny lub zaczerwienienie w okolicy oka