Амоксиклав Ес

1. Co to jest lek Amoksiklav ES i w jakim celu się go stosuje

Lek Amoksiklav ES jest antybiotykiem, który działa poprzez zabijanie bakterii wywołujących
zakażenia. Zawiera dwa różne leki: amoksycylinę i kwas klawulanowy. Amoksycylina należy do
grupy leków nazwanych „penicylinami”, których działanie może czasami zostać zahamowane
(unieczynnienie). Druga substancja czynna (kwas klawulanowy) przeciwdziała temu unieczynnieniu.
Lek Amoksiklav ES stosuje się u niemowląt i dzieci w leczeniu następujących zakażeń:

• zakażenia ucha środkowego
• zakażenia płuc.

2. Informacje ważne przed zastosowaniem leku Amoksiklav ES

Kiedy nie podawać dziecku leku Amoksiklav ES

• jeśli dziecko ma uczulenie na amoksycylinę, kwas klawulanowy, penicylinę lub na którykolwiek z pozostałych składników tego leku (wymienionych w punkcie 6).
• jeśli u dziecka wystąpiła kiedykolwiek ciężka reakcja alergiczna na jakikolwiek inny antybiotyk. Może to obejmować wysypkę skórną, obrzęk twarzy lub gardła.
• jeśli u dziecka występowały kiedykolwiek zaburzenia czynności wątroby lub żółtaczka (zażółcenie skóry), spowodowane stosowaniem antybiotyku.

Jeśli którakolwiek z powyższych sytuacji dotyczy dziecka, nie należy podawać mu leku

Amoksiklav ES.W razie wątpliwości przed podaniem leku Amoksiklav ES należy skonsultować się z
lekarzem lub farmaceutą.

Ostrzeżenia i środki ostrożności

Przed rozpoczęciem podawania tego leku dziecku należy omówić to z lekarzem lub farmaceutą, jeśli
dziecko:

• choruje na mononukleozę zakaźną
• jest leczone z powodu zaburzeń czynności wątroby lub nerek
• nieregularnie oddaje mocz.

W razie wątpliwości, czy którekolwiek z tych stwierdzeń dotyczy dziecka, przed podaniem leku
Amoksiklav ES należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
W niektórych przypadkach lekarz może zbadać, jaki rodzaj bakterii wywołał zakażenie. W zależności
od wyników dziecko może otrzymać lek Amoksiklav ES o innej mocy lub inny lek.

Dolegliwości, na które należy zwrócić uwagę

Stosowanie leku Amoksiklav ES może pogorszyć przebieg niektórych istniejących chorób lub
spowodować ciężkie działania niepożądane. Należą do nich reakcje alergiczne, drgawki i zapalenie
jelita grubego. Podczas stosowania leku Amoksiklav ES trzeba zwracać uwagę, czy u dziecka nie
występują określone objawy, aby zmniejszyć ryzyko jakichkolwiek problemów. Patrz „Dolegliwości,
na które należy zwrócić uwagę” w punkcie 4.

Badania krwi i moczu

Jeśli dziecko ma mieć wykonane badanie krwi (np. badanie krwinek czerwonych lub badania
czynności wątroby) lub badanie moczu (na glukozę), należy poinformować lekarza lub pielęgniarkę,
że dziecko przyjmuje lek Amoksiklav ES. Lek Amoksiklav ES może wpływać na wyniki tego typu
badań.

Lek Amoksiklav ES a inne leki

Należy powiedzieć lekarzowi lub farmaceucie o wszystkich lekach przyjmowanych przez dziecko
obecnie lub ostatnio, a także o lekach, które są w planie do podawania dziecku.
Jeśli jednocześnie z lekiem Amoksiklav ES dziecko przyjmuje allopurynol(stosowany w leczeniu
dny moczanowej), zwiększa się prawdopodobieństwo wystąpienia skórnej reakcji alergicznej.
Jeśli dziecko przyjmuje probenecyd(stosowany w leczeniu dny moczanowej) - jednoczesne
stosowanie probenecydu może zmniejszać wydalanie amoksycyliny i nie jest zalecane.
Jeśli razem z lekiem Amoksiklav ES dziecko przyjmuje leki, które zmniejszają krzepliwość krwi
(takie jak warfaryna), może być konieczne wykonanie dodatkowych badań krwi.
Metotreksat(stosowany w leczeniu nowotworów i ciężkiej łuszczycy) - penicyliny mogą zmniejszać
wydalanie metotreksatu powodując możliwość nasilenia się działań niepożądanych.
Lek Amoksiklav ES może wpływać na działanie mykofenolanu mofetylu(leku stosowanego w
zapobieganiu odrzuceniu przeszczepionego narządu).

Ciąża i karmienie piersią

Jeśli pacjentka jest w ciąży lub karmi piersią, przypuszcza, że może być w ciąży lub gdy planuje mieć
dziecko, powinna poradzić się lekarza lub farmaceuty przed zastosowaniem tego leku.

Lek Amoksiklav ES zawiera sód

Ten lek zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na maksymalną dobową dawkę, to znaczy lek uznaje
się za „wolny od sodu”.

Lek Amoksiklav ES zawiera alkohol benzylowy

Ten lek zawiera 0,017 mg alkoholu benzylowego w 5 ml zawiesiny (co odpowiada 1,5 g proszku).
Alkohol benzylowy może powodować reakcje alergiczne. Nie podawać małym dzieciom (w wieku
poniżej 3 lat) dłużej niż przez tydzień bez zalecenia lekarza lub farmaceuty.
Jeśli dziecko ma choroby wątroby lub nerek albo jest w ciąży lub karmi piersią, należy skontaktować
się z lekarzem przed podaniem leku, gdyż duża ilość alkoholu benzylowego może gromadzić się w
organizmie i powodować działania niepożądane (tzw. „kwasicę metaboliczną”).

Lek Amoksiklav ES zawiera etanol

Ten lek zawiera mniej niż 0,004 mg alkoholu (etanolu) w 5 ml zawiesiny (co odpowiada 1,5 g
proszku). Ilość alkoholu w 5 ml tego produktu leczniczego jest równoważna mniej niż 1 ml piwa lub 1
ml wina. Mała ilość alkoholu w tym leku nie będzie powodowała zauważalnych skutków.

Lek Amoksiklav ES zawiera siarczyny

Ten lek zawiera mniej niż 0,000017 mg siarczynów w 5 ml zawiesiny (co odpowiada 1,5 g proszku).
Lek rzadko może powodować ciężkie reakcje nadwrażliwości i skurcz oskrzeli.

3. Jak stosować lek Amoksiklav ES

Ten lek należy zawsze stosować zgodnie z zaleceniami lekarza. W razie wątpliwości należy zwrócić
się do lekarza lub farmaceuty.

Dorośli i dzieci o masie ciała 40 kg lub większej

• Ta zawiesina nie jest zwykle zalecana do stosowania u dorosłych i dzieci o masie ciała równej lub większej niż 40 kg. Należy zwrócić się po poradę do lekarza prowadzącego lub farmaceuty.

Dzieci o masie ciała mniejszej niż 40 kg

Wszystkie dawki są ustalane w zależności od masy ciała dziecka w kilogramach.

• Lekarz prowadzący doradzi jaką dawkę leku Amoksiklav ES należy podać niemowlęciu lub dziecku.
• Do opakowania leku dołączona jest strzykawka z miarką. Należy jej użyć, aby podać niemowlęciu lub dziecku właściwą dawkę.
• Zwykle stosowana dawka - (90 mg + 6,4 mg) na każdy kilogram masy ciała na dobę, podawane w dwóch podzielonych dawkach. Lek Amoksiklav ES nie jest zalecany do stosowania u dzieci w wieku poniżej 3 miesięcy.

Pacjenci z chorobami nerek i wątroby

• Dla dzieci z zaburzeniami czynności nerek dawka może być zmieniona. Lekarz może zalecić stosowanie leku o innej mocy lub innego leku.
• Dzieci z zaburzeniami czynności wątroby mogą mieć częściej wykonywane badania krwi w celu skontrolowania pracy wątroby.

Jak stosować lek Amoksiklav ES

• Podawać z posiłkiem.
• Po przyjęciu zawiesiny należy wypić szklankę wody.
• Przed podaniem każdej dawki należy zawsze dobrze wstrząsnąć butelką
• Należy rozłożyć dawki równo na cały dzień, zachowując co najmniej czterogodzinne przerwy. Nie należy podawać 2 dawek w ciągu 1 godziny.
• Nie podawać leku Amoksiklav ES dziecku dłużej niż przez 2 tygodnie. Jeśli dziecko nadal czuje się źle, należy ponownie skontaktować się z lekarzem.

Zastosowanie większej niż zalecana dawki leku Amoksiklav ES

Jeśli podano dziecku zbyt dużą dawkę leku Amoksiklav ES, mogą wystąpić takie objawy, jak
podrażnienie żołądka (nudności, wymioty lub biegunka) lub drgawki. Należy skontaktować się z
lekarzem tak szybko, jak to możliwe. Należy zabrać ze sobą opakowanie leku, aby pokazać lekarzowi.

Pominięcie przyjęcia leku Amoksiklav ES

Jeżeli dziecku zapomniano podać dawkę leku, należy ją podać zaraz po przypomnieniu sobie. Nie
należy zbyt szybko podawać następnej dawki, ale odczekać około 4 godzin do jej podania. Nie należy
podawać podwójnej dawki w celu uzupełnienia dawki pominiętej.

Przerwanie stosowania leku Amoksiklav ES

Należy podawać lek Amoksiklav ES dziecku aż do zakończenia leczenia, nawet w przypadku poprawy
samopoczucia. Do zwalczenia zakażenia potrzebne są wszystkie dawki leku. Jeśli część bakterii
przeżyje, może spowodować nawrót zakażenia.
W razie jakichkolwiek dalszych wątpliwości związanych ze stosowaniem tego leku należy zwrócić się
do lekarza lub farmaceuty.

4. Możliwe działania niepożądane

Jak każdy lek, lek ten może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią.
Niżej wymieniono działania niepożądane, które mogą wystąpić podczas stosowania leku.

Dolegliwości, na które należy zwrócić uwagę

Reakcje alergiczne:

• wysypka skórna
• zapalenie naczyń krwionośnych ( vasculitis), które może być widoczne jako czerwone lub fioletowe wzniesione plamy na skórze, ale może również dotyczyć innych części ciała
• gorączka, ból stawów, obrzęk węzłów chłonnych na szyi, pod pachą lub w pachwinie
• obrzęk, czasami twarzy lub gardła (obrzęk naczynioruchowy), powodujący trudności w oddychaniu
• omdlenie
• ból w klatce piersiowej związany z reakcją alergiczną, mogący być objawem alergii prowadzącej do zawału serca (zespół Kounisa).

Jeśli u dziecka wystąpi którykolwiek z tych objawów, należy niezwłocznie skontaktować się z
lekarzem Należy przerwać przyjmowanie leku Amoksiklav ES.

Zapalenie jelita grubego

Zapalenie jelita grubego, powodujące wodnistą biegunkę, na ogół z domieszką krwi i śluzu, bólem
żołądka i (lub) gorączką.

Ostre zapalenie trzustki

Jeśli masz silny i ciągły ból w okolicy żołądka, może być to objaw ostrego zapalenia trzustki.
Zapalenie jelit indukowane lekami (ang.drug-induced enterocolitis syndrome, DIES)
Zapalenie jelit indukowane lekami występowało głównie u dzieci otrzymujących amoksycylinę z
kwasem klawulanowym. Jest to pewien rodzaj reakcji alergicznej, której wiodącym objawem są
powtarzające się wymioty (1 do 4 godzin po podaniu leku). Dalsze objawy mogą obejmować ból
brzucha, letarg, biegunkę i niskie ciśnienie krwi.
Jeśli u dziecka wystąpi którykolwiek z tych objawów, należy jak najszybciej zwrócić się do lekarza
po poradę.
Bardzo częste działania niepożądane(mogą występować częściej niż u 1 na 10 osób)

• biegunka (u dorosłych).

Częste działania niepożądane(mogą występować nie częściej niż u 1 na 10 osób)

• pleśniawki (kandydoza - zakażenie drożdżakowe pochwy, jamy ustnej lub fałd skórnych)
• nudności, zwłaszcza w przypadku przyjmowania dużych dawek leku

→ W razie nudności lek Amoksiklav ES należy przyjmować z jedzeniem.

• wymioty
• biegunka (u dzieci).

Niezbyt częste działania niepożądane(mogą występować nie częściej niż u 1 na 100 osób)

• wysypka skórna, świąd
• wypukła, swędząca wysypka (pokrzywka)
• niestrawność
• zawroty głowy
• ból głowy.

Niezbyt częste działania niepożądane, które mogą pojawić się w wynikach badań krwi:

• zwiększenie aktywności pewnych substancji (enzymów) wytwarzanych w wątrobie.

Rzadkie działania niepożądane(mogą występować rzadziej niż u 1 na 1000 osób)

• wysypka skórna, która może zmieniać się w pęcherzyki i wygląda jak małe tarcze strzelnicze (ciemna plamka w środku otoczona jaśniejszą obwódką z ciemnym obramowaniem na skraju - rumień wielopostaciowy) → Jeśli pacjent zauważy którykolwiek z tych objawów, należy pilnie skontaktować się z lekarzem.

Rzadkie działania niepożądane, które mogą pojawić się w wynikach badań krwi:

• mała liczba komórek biorących udział w krzepnięciu krwi
• mała liczba krwinek białych.

Działania niepożądane występujące z nieznaną częstością(częstości nie można określić na
podstawie dostępnych danych)

• reakcje alergiczne (patrz wyżej)
• zapalenie jelita grubego (patrz wyżej)
• kryształy w moczu prowadzące do ostrego uszkodzenia nerek
• wysypka z pęcherzami układającymi się obrączkowato lub jak sznur pereł (linijna IgA dermatoza)
• zapalenie błon otaczających mózgowie i rdzeń kręgowy (jałowe zapalenie błon mózgowo- rdzeniowych)
• ciężkie reakcje skórne:
• rozległa wysypka skórna z pęcherzykami i złuszczaniem skóry, zwłaszcza wokół ust, nosa, oczu i narządów płciowych (zespół Stevensa-Johnsona) i cięższa postać, powodująca rozległe złuszczanie skóry (obejmujące ponad 30% powierzchni ciała - toksyczna nekroliza naskórka)
• rozległa, czerwona wysypka skórna z małymi pęcherzykami wypełnionymi ropą (pęcherzowe złuszczające zapalenie skóry)
• czerwona, łuskowata wysypka ze zgrubieniami pod skórą i pęcherzami (osutka krostkowa)
• objawy grypopodobne z wysypką, gorączką, powiększeniem węzłów chłonnych i nieprawidłowymi wynikami badań krwi [w tym zwiększeniem liczby krwinek białych (eozynofilia) oraz zwiększeniem aktywności enzymów wątrobowych]; polekowa reakcja z eozynofilią i objawami ogólnymi (ang. Drug Reaction with Eosinophilia and SystemicSymptoms, DRESS).

Jeśli u dziecka wystąpi którykolwiek z tych objawów, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.

• zapalenie wątroby ( hepatitis)
• żółtaczka na skutek zwiększenia stężenia bilirubiny we krwi (substancji wytwarzanej w wątrobie), która może spowodować zażółcenie skóry i białkówek oczu dziecka
• zapalenie kanalików nerkowych
• przedłużony czas krzepnięcia krwi
• pobudzenie ruchowe
• drgawki (u osób otrzymujących duże dawki leku Amoksiklav ES lub osób z zaburzeniami czynności nerek)
• czarny język, który wygląda jak owłosiony
• przebarwienie zębów (u dzieci), które zazwyczaj może być usunięte przez szczotkowanie.

Działania niepożądane, które mogą pojawić się w wynikach badań krwi:

• znaczne zmniejszenie liczby krwinek białych
• mała liczba krwinek czerwonych (niedokrwistość hemolityczna).

Zgłaszanie działań niepożądanych

Jeśli wystąpią jakiekolwiek objawy niepożądane, w tym wszelkie objawy niepożądane niewymienione
w ulotce, należy powiedzieć o tym lekarzowi lub farmaceucie. Działania niepożądane można zgłaszać
bezpośrednio do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych
Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych,
Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309,
strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl.
Dzięki zgłaszaniu działań niepożądanych można będzie zgromadzić więcej informacji na temat
bezpieczeństwa stosowania leku.

5. Jak przechowywać lek Amoksiklav ES

Lek należy przechowywać w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci.
Przechowywać w temperaturze poniżej 25ºC. Przechowywać w oryginalnym opakowaniu w celu
ochrony przed wilgocią.
Po sporządzeniu gotowej do użycia zawiesiny:
Przechowywać w lodówce (2°C - 8°C) i używać w ciągu 10 dni.
Nie stosować tego leku po upływie terminu ważności zamieszczonego na opakowaniu. Termin
ważności oznacza ostatni dzień podanego miesiąca.
Leków nie należy wyrzucać do kanalizacji ani domowych pojemników na odpadki. Należy zapytać
farmaceutę, jak usunąć leki, których się już nie używa. Takie postępowanie pomoże chronić
środowisko.

6. Zawartość opakowania i inne informacje

Co zawiera lek Amoksiklav ES

• Substancjami czynnymi są amoksycylina i kwas klawulanowy.
• Każdy ml sporządzonej zawiesiny (co odpowiada 0,3 g proszku) zawiera 120 mg amoksycyliny (w postaci amoksycyliny trójwodnej) i 8,58 mg kwasu klawulanowego (w postaci potasu klawulanianu).
• Każde 5 ml sporządzonej zawiesiny zawiera 600 mg amoksycyliny (w postaci amoksycyliny trójwodnej i 42,9 mg kwasu klawulanowego (w postaci potasu klawulanianu).
• Pozostałe składniki to: kwas cytrynowy, sodu cytrynian, celuloza mikrokrystaliczna, karmeloza sodowa, guma ksantan, krzemionka koloidalna bezwodna, krzemu dwutlenek, aromat malinowy (zawierający składniki poprawiające smak i zapach, maltodekstrynę kukurydzianą, glikol propylenowy, glicerolu trioctan, alkohol benzylowy, etanol i sód), aromat pomarańczowy (zawierający naturalne i sztuczne składniki poprawiające smak i zapach, maltodekstrynę kukurydzianą, skrobię kukurydzianą, sód i siarczyny), aromat karmelowy (zawierający składniki poprawiające smak i zapach, maltodekstrynę kukurydzianą, trietylu cytrynian, etanol i sód), sacharyna sodowa (E 954).
• Dalsze informacje dotyczące alkoholu benzylowego, etanolu i siarczynów, patrz punkt 2.

Jak wygląda lek Amoksiklav ES i co zawiera opakowanie

Lek Amoksiklav ES, (600 mg + 42,9 mg)/5 ml, proszek do sporządzania zawiesiny doustnej jest to
proszek o barwie białej do jasnożółtej.
Zawartość opakowania: Brązowa butelka ze szkła (III klasy hydrolitycznej) o pojemności 180 ml z
zakrętką z HDPE i pipetką z PS/LDPE z podziałką 0,1 ml, oznaczona od 0,4 ml do 5 ml, w
tekturowym pudełku.
Wielkość opakowania: 1 butelka zawierająca 33,1 g proszku (do sporządzenia 100 ml zawiesiny
doustnej).
W celu uzyskania bardziej szczegółowych informacji należy zwrócić się do podmiotu
odpowiedzialnego lub importera równoległego.

Podmiot odpowiedzialny w Rumunii, kraju eksportu:

Sandoz S.R.L.
Str. Livezeni Nr. 7A
Târgu Mureș
Rumunia

Wytwórca:

LEK PHARMACEUTICALS d.d.
Perzonali 47, SI-2391 Prevalje
Słowenia

Importer równoległy:

InPharm Sp. z o.o.
ul. Strumykowa 28/11
03-138 Warszawa

Przepakowano w:

InPharm Sp. z o.o. Services sp. k.
ul. Chełmżyńska 249
04-458 Warszawa
Numer pozwolenia w Rumunii, kraju eksportu:13749/2021/02

Numer pozwolenia na import równoległy: 53/24

Ten produkt leczniczy jest dopuszczony do obrotu w krajach członkowskich Europejskiego

Obszaru Gospodarczego pod następującymi nazwami:

Bułgaria
Amoksiklav ES 600 mg/42,9 mg/5 ml powder for oral suspension
Hiszpania
Amoxicilina/ Ácido clavulánico Sandoz 600 mg/42,9 mg/5 ml polvo para suspensión
oral
Włochy
BAMKLA
Polska
Amoksiklav ES
Portugalia
Amoxicilina + Ácido Clavulânico Sandoz
Rumunia
Amoksiklav 600 mg/ 42,9 mg/5 ml, Pulbere pentru suspensie orală
Słowenia
Amoksiklav 600 mg/42,9 mg v 5 ml prašek za peroralno suspenzijo
Słowacja
Amoksiklav 600 mg/42,9 mg/5 ml
Data zatwierdzenia ulotki: 06.02.2024
[Informacja o zastrzeżonym znaku towarowym]

Edukacja medyczna

Antybiotyki służą do leczenia zakażeń bakteryjnych. Są nieskuteczne w leczeniu zakażeń
wirusowych.
Niekiedy zakażenia wywołane przez bakterie nie reagują na leczenie antybiotykiem. Jedną z
najczęstszych przyczyn tego zjawiska jest to, że bakterie są oporne na podawany antybiotyk. To
oznacza, że bakterie mogą przetrwać lub mnożyć się mimo stosowania antybiotyku.
Bakterie mogą z wielu powodów stać się oporne na antybiotyki. Uważne stosowanie antybiotyków
może pomóc w zmniejszeniu możliwości wytworzenia się oporności bakterii.
Antybiotyk przepisany przez lekarza prowadzącego jest przeznaczony wyłącznie do leczenia
aktualnie występującej choroby. Zwrócenie uwagi na następujące porady pomoże zapobiec
rozwojowi opornych bakterii, które mogłyby zahamować działanie antybiotyku.

• 1. Bardzo ważne jest przyjmowanie antybiotyku we właściwej dawce, odpowiednim czasie i przez właściwą liczbę dni. Należy przeczytać instrukcje zawarte w informacji o leku i jeżeli którekolwiek z nich są niezrozumiałe, należy poprosić lekarza prowadzącego lub farmaceutę o wyjaśnienie.
• 2. Pacjent nie powinien przyjmować antybiotyku, jeśli nie był on przepisany właśnie dla niego. Powinien zażywać go wyłącznie w celu leczenia zakażenia, na które antybiotyk został przepisany.
• 3. Pacjent nie powinien przyjmować antybiotyku przepisanego innej osobie, nawet jeśli miała podobne zakażenie.
• 4. Nie należy przekazywać innym osobom antybiotyków przepisanych danemu pacjentowi.
• 5. Jeżeli po zakończeniu leczenia zgodnego z zaleceniami lekarza prowadzącego pozostały jakiekolwiek resztki antybiotyku, należy zwrócić je do apteki (która je przyjmie) w celu zapewnienia ich właściwego zniszczenia.

Instrukcja przygotowania leku

Przed podaniem z suchego proszku należy sporządzić zawiesinę doustną, jak opisano szczegółowo
poniżej:
Przed użyciem należy sprawdzić czy uszczelka zabezpieczająca zakrętkę nie została naruszona.
Postukać w butelkę do momentu, aż proszek będzie sypki. Dodać około 2/3 całkowitej objętości wody
do sporządzenia zawiesiny (patrz tabela poniżej) i energicznie wstrząsnąć, aby zawiesić proszek.
Dodać pozostałą objętość wody i ponownie energicznie wstrząsnąć.
Alternatywny sposób sporządzania zawiesiny: Postukać w butelkę do momentu, aż proszek będzie
sypki. Uzupełnić butelkę wodą do poziomu tuż poniżej kreski zaznaczonej na etykiecie. Zakręcić
zakrętkę, odwrócić butelkę i energicznie wstrząsnąć. Następnie uzupełnić wodę w butelce dokładnie
do poziomu kreski. Ponownie zakręcić zakrętkę, odwrócić butelkę i energicznie wstrząsnąć.
Po sporządzeniu produkt leczniczy jest jednorodną zawiesiną o barwie prawie białej do jasnożółtej.

Dobrze wstrząsnąć butelką przed każdym użyciem.